بخش بندی مراکز تجاری گردشگری شهر مشهد با رویکرد ترکیبی الگوریتم ژنتیک و تحلیل خوشه ای فازی

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت تحقیق در عملیات، دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانشیار گروه مدیریت، دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

سیستم گردشگری هر مکان کلیتی است، مشتمل بر بخش­ ها، اجزاء و عناصر متعدد و پیچیده که در ارتباط متقابل با یکدیگر و برخورداری از شبکه، سلسله مراتب، ساختار و کارکرد، جایگاه خود را در بازار رقابتی به دست می­ آورد. در این راستا مشهد مقدس به عنوان قطب گردشگری مذهبی ایران سالانه میزبان میلیون­ ها نفر از زائرین داخلی و خارجی می­ باشد که در کنار زیارت حرم مطهر حضرت علی بن موسی الرضا علیه السلام به امور درمانی، تفریحی، خرید و تجاری نیز می­ پردازند. بنابراین مشهد به عنوان کلان شهر مذهبی و اقتصادی باتوجه به دارا بودن مراکز تجاری گردشگری متعدد از دیرباز به عنوان اهداف خرید تجاری گردشگران مورد توجه بوده است. این تحقیق با استفاده از نگاه سیستمی به گردشگری، اقدام به استخراج شاخص­ های جذب گردشگران به مراکز تجاری و خوشه­ بندی 20 مرکز تجاری مشهد با استفاده از الگوریتم خوشه­ بندی C-mean فازی و الگوریتم ژنتیک می­ نماید. یافته­ های تحقیق بر مبنای ابعاد عرضه، تقاضا و واسطه­ های خرید منجر به تشکیل چهار خوشه با نام­ های مراکز تجاری گردشگری سنتی، مدرن، مشهور و تفریحی- تجاری گردید که هریک از مراکز مورد بررسی با درجات عضویت متفاوتی به این خوشه ­ها تعلق دارند. همچنین به منظور بررسی تفاوت نتایج روش­ه ای خوشه ­بندی، از آزمون تحلیل واریانس چند متغیره استفاده شد که نتایج موید عدم تفاوت معنادار بین روش های خوشه­ بندی انجام شده می­ باشد.

کلیدواژه‌ها


منابع

  1. آذر، عادل؛ حمزه جونقانی، ستار و احمدی نیک جونقانی، پژمان (1393). کاربرد تئوری فازی در تصمیم گیری، تهران: انتشارات صفار.
  2. تیموتی، دالن (1388). جامعه­شناسی مصرف (گردشگری و خرید)، ترجمه علی­اصغر سعیدی و مهدی حسین­آبادی، تهران: انتشارات جامعه­شناسان.
  3. حیدری چپانه، رحیم (1387). برنامه ریزی گردشگری، تهران: انتشارات سمت.
  4. راسخی، سعید؛ کریمی پتانلار، سعید و حسینی، سپیده (1393). عوامل موثر بر تراکم گردشگری در کشورهای در حال توسعه منتخب، مجله برنامه­ریزی و توسعه گردشگری، سال سوم، شماره 8: 86-69.
  5. رنجبران، بهرام و زاهدی، محمد (1391). شناخت گردشگری، اصفهان: انتشارت چهارباغ.
  6. زرآبادی، زهرا سادات و عبداله، بهار (1393). ارزیابی عوامل موثر در توسعه صنعت گردشگری منطقه آزاد چابهار با بهره­گیری از روش فرایند تحلیل شبکه ای (ANP)،  نشریه معماری و شهرسازی، دوره 1، شماره 6: 48-37.
  7. سقایی، مهدی؛ جوانبخت قهفرخی، زهره و مافی، عزت الله (1391). تحلیل نقش مراکز خرید در رابطه با گردشگری و زیارت در کلانشهرها (مطالعه موردی: کلانشهر مشهد)، مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، سال دوم، شماره 8: 101-77
  8. سلطانی، سحر و  شاهنوشی، ناصر (1392). اولویّت بندی جاذبه های گردشگری عمدۀ شهرستان مشهد از منظر گردشگران داخلی، نشریه مطالعات اجتماعی گردشگری، دوره اول، شماره 1: 17-5.
  9. سلیمانی دامنه، رضا؛ مومنی، منصور و یحیی پور جلالی، نیما (1392). بخش‌بندی بازدیدکنندگان مراکز تجاری بر مبنای نوع فعالیت با استفاده از تکنیک تحلیل عاملی و تحلیل خوشه ای، تحقبقات بازاریابی نوین، شماره 8: 96-81.
  10. عسکریان، احسان؛ معین زاده، حسین؛ سریانی، محسن و حبیبی، جعفر (1386). رویکرد جدید برای خوشه بندی فازی بوسیله الگوریتم ژنتیک. سیزدهمین کنفرانس ملی انجمن کامپیوتر ایران، کیش.
  11. قادری، اسماعیل، فرجی راد، عبدالرضا و بروجی، سمیرا (1390). جایگاه گردشگری در سیاست­ها و برنامه­های توسعه مناطق آزاد (مطالعه موردی: قشم)، فصلنامه جغرافیایی فضای گردشگری، سال اول، شماره 1: 114-101.
  12. قاسمی، محمد (1390). گردشگری به عنوان یک سیستم: نمونه مشهد، مجلّه‌ جغرافیا و توسعه‌ ناحیه‌ای، شماره‌ 17: 124-95.
  13. کوپر، کریس؛ فلچر، جان؛ گیلبرت، دیوید و ون هیل، استفان (1380). اصول و مبانی جهانگردی، ترجمه اکبر غمخوار، تهران، انتشارات فرآماد، چاپ اول.
  14. مشکینی، ابولفضل؛ اعظم نبوی، مهدی و پورطاهری، مهدی (1392). ارزیابی عوامل موثر در جذب گردشگران به مراکز تجاری-تفریحی (مطالعه موردی: مراکز تجاری منطقه نمونه گردشگری سپاد، مشهد)، مدرس علوم انسانی- برنامه ریزی و آمایش فضا، دوره 18، شماره 1: 134-109.
  15. منتظر، بهناز و بلیلان، لیدا (1393). عوامل موفقیت مراکز تجاری در ایران (مطالعه موردی لاله پارک تبریز )، اولین کنگره بین المللی افق­های جدید در معماری و شهرسازی، تهران.
  16. مومنی، منصور (1390). خوشه­بندی داده­ها (تحلیل خوشه­ای)، تهران: انتشارات مولف.
  17. Bloch, P.H., Ridgway, N.M. and Dawson, S.A. (1994). The shopping mall as consumer habitat, Journal of Retailing, 70(1): 23-42.
  18. Briones, J.A., Tejeida, P.R. and Morales, M.O. (2009). Toward the Evolution of the Tourism’s Conceptual System, the 53rd Annual Meeting of the International Society for the Systems Sciences, México.
  19. Crouch, G.I. (2011). Destination Competitiveness: An Analysis of Determinant Attributes, Journal of Travel Research, 50(1): 27-45.
  20. Du Plessis, P.J. and Rousseau, G.G. (2005). Buyer Behaviour: A Multi-Cultural Approach, Oxford University Press.
  21. El-Adly, M.I. (2007). Shopping malls attractiveness: A segmentation approach, International Journal of Retail & Distribution Management, 35(11): 936-950.
  22. Formica, S. and Uysal, M. (2006). Destination attractiveness based on supply and demand evaluations: An analytical framework, Journal of Travel Research, 44(4): 418–430.
  23. Gunn, C.A. (2002). Tourism planning, London: Rout ledge.
  24. Ho, G.T.S., Ip, W.H., Lee, C.K.M. and Mou, W.L. (2012). Customer grouping for better resources allocation using GA based clustering technique, Expert Systems with Applications, 39: 1979-1987.
  25. Holden, A. (2000). Environment and Tourism, London: Routledge press.
  26. Hong, H. and Koh, A. (2002). Benefit Segmentation of the Korean Female Apparel Market: Importance of store, Attributes Clothing and Textiles Research Journal, 20(4): 205-214.
  27. Hu, H. and Jasper, C. (2004). Men and women: A comparison of shopping mall behaviour, Journal of Shopping Center Research, 11(1):113-131.
  28. Hu, Y. and Ritchie, B. (1993). Measuring Destination Attractiveness: A Contextual Approach. Journal of Travel Research, (fall): 25-34.
  29. Ibrahim, M.F. and Ng, C.W. (2003). Determinants of entertaining shopping experiences and their link to consumer behaviour: case studies of shopping centres in Singapore, Journal of Leisure Property, 2(4): 338-357.
  30. Izakian, H., Abraham, A. and Sansel, V. (2009). Fuzzy Clustering Using Hybrid Fuzzy c-means and Fuzzy Particle Swarm optimization, World Congress on Nature & Biologically Inspired Computing, Coimbatore, India.
  31. Jogee, R., and Callaghan, C.W. (2014). A segmentation of mall shopping motivations in the South African Gauteng provincial context, Mediterranean Journal of Social Sciences, 5(9): 41-50.
  32. Kinely, T., Kim, Y.K. and Forney, J. (2002). Tourist-destination shpping center: an importance-performance analysis of attributes, Journal of Shopping Center Research, 9(1): 51-72.
  33. Leiper, N. (2004).Tourism Management (3rd Ed.), French Forest: Pearson Education Australia.
  34. Meng, F. and Xu, Y. (2012). Tourism shopping behavior: Planned, impulsive or experiential?, International Journal of Culture, Tourism and Hospitality Research, 6(3): 250-265.
  35. Millan, E.S. and Howard, E. (2007). Shopping for pleasure? Shopping experiences of Hungarian consumers, International Journal of Retail & Distribution Management, 35(6): 474–487.
  36. Nelwomando, T. (2009). Tourism Development through Strategic Planning For Non- Metropolitan Small to Medium Size Accommodation Facilities in Limpopo Province, South Africa. Ph.D Thesis in University Of Pretoria.
  37. Park, E.J., Kim, E.Y. and Forney, J.C. (2006). A structural model of fashion-oriented impulse buying behaviour, Journal of Fashion Marketing and Management, 10(4): 433-446.
  38. Reynolds, K.E., Ganesh, J. amd Luckett, M. (2002). Traditional malls versus factory outlets: comparing shopper typologies and implications for retail strategy, Journal of Business Research, 55: 687-696.
  39. Ritchie, J.R.B. and Crouch, G.I. (2003). The Competitive Destination: A Sustainable Tourism Perspective, CABI Publishing, Wallingford, UK.
  40. Roy, A. (1994). Correlates of mall visit frequency, Journal of Retailing, 70(2): 139-161.
  41. Ruiz, J.P., Chebat, J.C. and Hansen, P. (2004). Another trip to the mall: a segmentation study of customers based on their activities, Journal of Retailing and Consumer Services, No. 11: 333-350.
  42. Sarkar, M., Yegnanarayana, B. and khemani, D. (1997). A clustering algorithm using an evolutionary programming-based approach, Pattern Recognition Letters. No 18: PP.
  43. Tauber, E.M. (1972). Why do people shop? Journal of Marketing, 36(4): 46-49.
  44. Turner, W.L. and Reisinger, Y. (2001). Shopping satisfaction for domestic tourists, Journal of Retailing and Consumer Services, 8:15–27.
  45. Vanhove, N. (2005). The Economics of Tourism Destinations, Butterworth–Heinemann, Oxford.
  46. Var, T., Beck, R.A. and Loftus, P. (1977). Determination of Tourism Areas in British Colombia. Journal of Travel Research, 15(winter): 23-29.
  47. Wang, P. (2012). A Personalized Collaborative Recommendation Approach Based on Clustering of Customers, Physics Procedia, No.  24: 812-816.
  48. Wang, Y. (2008). Fuzzy Clustering Analysis by Using Genetic Lgorithm, IcIc Express Letters, 2(4): 331-337.
  49. Wesley, S., LeHew, M. and Woodside, A.G. (2006). Consumer decision-making styles and mall shopping behaviour: Building theory using exploratory data analysis and the comparative method, Journal of Business Research, No. 59: 535-548.
  50. Wong, G.K.M., Lu, Y. and Yuan, L.L. (2001). SCATTR: An instrument for measuring shopping centres attractiveness, International Journal of Retail & Distribution Management, 29(2): 76-86.
  51. Wu, R.S. and Chou, P. (2011). Customer segmentation of multiple category data in e-commerce using a soft-clustering approach, Electronic Commerce Research and Applications, No. 10: 331-341.
  52. Yang, Z. and Su, X. (2012). Customer Behavior Clustering Using SVM, Physics Procedia, No. 33: 1489-1496.
  53. Young, M. (1999). Cognitive Maps of Nature-Based Tourists. Annals of Tourism Research, 26(4): 817-839.