Research Paper

Destination Love in Marine Tourism: A Systematic Review of Its Antecedents and Consequences

Abas Fallah Nejad^*[1]  , Parvaneh Rezaei Roozbahani^[2]

© Author(s)                                                        publisher. University of Mazandaran

Extended Abstract

1.     Introduction

Despite the growing body of research on destination love, the existing literature remains fragmented, with most studies focusing on examining specific relationships among selected variables. Previous studies have identified factors such as destination satisfaction, destination experience, destination image, authenticity, trust, identification, and attachment as key antecedents of destination love, while variables including loyalty, revisit intention, word-of-mouth communication, and tourists’ supportive behaviors have been recognized as its main consequences. However, a comprehensive framework that integrates the antecedents, consequences, and mediating and moderating mechanisms associated with destination love has not yet been developed. This research gap is particularly significant in marine tourism destinations, where natural, cultural, social, and environmental characteristics can play a crucial role in shaping emotional bonds between tourists and destinations. Therefore, the present study, through a systematic literature review of destination love, identifies and categorizes its influencing factors, consequences, and related relationships, providing a foundation for developing theoretical frameworks and improving the management, marketing, and sustainable governance of marine tourism destinations.

2.     Research Methodology

This study was conducted using a systematic literature review approach based on the PRISMA 2020 framework. Relevant studies on destination love in the tourism and hospitality context were extracted from reputable Persian and English databases and, after screening, quality assessment, and full-text review, were selected for final analysis. The search process covered English-language studies published from 1984 to July 31, 2026, and Persian-language studies from 1397 to June 2026. A total of 697 initial articles were identified; after removing irrelevant studies and applying inclusion and exclusion criteria, 214 articles related to tourism and hospitality remained, and finally 190 articles (178 English-language and 12 Persian-language articles) were selected for final analysis. The data from the selected studies were systematically extracted, coded, and analyzed through thematic content analysis and classified into the main themes of destination love conceptualization, antecedents, consequences, relationships among constructs, mediating and moderating variables, applications in marine tourism, and research gaps. The findings of this process provided the basis for identifying existing patterns, synthesizing previous evidence, and developing the proposed conceptual framework of the study.

3.     Research Findings

Destination satisfaction, destination experience, destination image, destination loyalty, revisit intentions, and destination word of mouth advertising are among the most common variables that describe consumer perceptions within the proposed conceptual framework of love for marine-based tourism destinations. Destination satisfaction is defined as the degree to which a tourist's expectations are met when encountering the observed reality and nature based on their prior expectations. Destination experience refers to the interaction a tourist has while using all goods and services associated with the tourism destination. The destination brand experience serves as a potential pathway to establish strong connections with the destination brand, influencing the perceptions and mental reactions of its audience. Destination image encompasses the set of perceptions, thoughts, emotions, and feelings people have about a country, city, or region as a tourism destination, defined as the emotional and cognitive associations an individual holds with a destination. Destination loyalty reflects a positive attitude toward a destination, indicative of a sense of commitment. It is described holistically as the feelings and attitudes that encourage tourists to revisit a destination and recommend it to others. Revisit intentions represent a form of customer trust in a tourism destination, referring to the willingness to revisit the same destination in the future and recommend it to others. Word-of-mouth for destinations involves face-to-face oral communication between individuals about products, services, companies, places, etc., and can be defined as communications among consumers regarding a product, service, or place.

4.     Conclusion

This study aimed to systematically review the literature on destination love in the tourism and hospitality context, with a particular emphasis on marine tourism. The findings revealed that destination love is a multidimensional and relational concept shaped by the interaction of cognitive, experiential, emotional, and social factors, including satisfaction, destination experience, destination image, authenticity, trust, identification, and attachment. It generates important outcomes such as destination loyalty, revisit intention, positive word-of-mouth, and tourists’ supportive behaviors. Accordingly, destination love can be considered a strategic asset for tourism destinations, as it facilitates the development of long-term relationships between tourists and destinations through effective tourist experience management, strengthening destination identity and authenticity, building trust, and fostering meaningful interactions. This concept is particularly important in marine tourism destinations, where natural, cultural, and social characteristics of coastal and marine environments can create distinctive experiences and deeper emotional bonds between tourists and destinations. However, strengthening and sustaining destination love in such destinations requires participatory governance, stakeholder collaboration, marine resource conservation, preservation of local authenticity, and commitment to sustainable development principles. Although the literature on destination love has expanded, the lack of context-specific studies, particularly in the field of marine tourism, indicates the need for further research using qualitative, mixed-method, and longitudinal approaches, as well as examining the roles of mediating and moderating variables. Overall, the findings of this study demonstrate that destination love can be considered a novel and strategic approach in relationship marketing, tourist experience management, and sustainable destination governance.

Funding

There is no funding support.

Authors’ Contribution

Authors contributed equally to the conceptualization and writing of the article. All of the authors approved the content of the manuscript and agreed on all aspects of the work

Conflict of Interest

Authors declared no conflict of interest.

Acknowledgments

We are grateful to all the persons for scientific consulting in this paper.

*Corresponding Author: Abas Fallah Nejad

Assistant Professor, Department of Business Management, Karaj Branch, Islamic Azad University, Karaj, Iran. (abasfalahnezhad@iau.ir)

[2]. Associate Professor ,Department of Urban Planning , WT.C., Islamic Azad University , Tehran ,Iran. (dr.roozbahani@iau.ac.ir)

علمی پژوهشی

عشق به مقصد در گردشگری دریامحور: مروری نظام‌مند بر پیشایندها و پیامدهای آن

عباس فلاح‌نژاد[1]* ، پروانه رضایی روزبهانی[2]

1. مقدمه

در سال‌های اخیر، تشدید رقابت میان مقاصد گردشگری و تغییر الگوی رفتار گردشگران، موجب شده است که مدیریت مقصد از تمرکز صرف بر جذب گردشگر به سمت ایجاد روابط پایدار و عاطفی با گردشگران حرکت کند. در این رویکرد، مقصد صرفاً مجموعه‌ای از جاذبه‌ها و خدمات نیست، بلکه می‌تواند همچون یک «برند» واجد هویت، شخصیت و معنای عاطفی باشد و از طریق تجربه‌های مثبت، ارزش ادراک‌شده و تعاملات معنادار، رابطه‌ای پایدار با گردشگر ایجاد کند (Aro et al., 2018; Amaro et al., 2020; Foroudi et al., 2023). از این منظر، برندسازی مقصد یکی از ابزارهای مهم بازاریابی گردشگری برای ایجاد تمایز، شکل‌دهی تصویر مطلوب و تقویت روابط بلندمدت با گردشگران محسوب می‌شود (Aro et al., 2018; Shafiee et al., 2018; Shafiee et al., 2021; Fallahnezhad et al., 2022a). در میان رویکردهای جدید بازاریابی مقصد، عواطف و روابط احساسی گردشگر با مقصد اهمیت فزاینده‌ای یافته‌اند. تجربه گردشگری اساساً ماهیتی عاطفی دارد و احساسات بخش مهمی از ادراک گردشگر از مقصد و ارزیابی تجربه سفر را تشکیل می‌دهند (Tussyadiah, 2014; Bastiaansen et al., 2019). در همین راستا، مطالعات نشان داده‌اند که تجربه مقصد، رضایت، تصویر مقصد، جذابیت مقصد، تجربه به‌یادماندنی و هویت‌یابی گردشگر می‌توانند در شکل‌گیری روابط عاطفی عمیق‌تر با مقصد نقش داشته باشند (Aro et al., 2018; Amaro et al., 2020; Shafiee et al., 2021; Fallahnezhad et al., 2022a; Fallahnezhad et al., 2023). از میان این روابط، عشق به مقصد  به‌عنوان یکی از عمیق‌ترین اشکال رابطه عاطفی گردشگر با مقصد، توجه فزاینده‌ای را در ادبیات گردشگری و بازاریابی به خود جلب کرده است. عشق به مقصد را نمی‌توان صرفاً معادل رضایت، علاقه یا دلبستگی به مکان دانست؛ بلکه این مفهوم بیانگر نوعی رابطه عاطفی عمیق، مثبت و نسبتاً پایدار میان گردشگر و مقصد است که می‌تواند از تجربه‌های مثبت و معنادار گردشگر شکل گیرد و به پیامدهای رفتاری مطلوب منجر شود (Aro et al., 2018; Amaro et al., 2020; Fallahnezhad et al., 2022a). شواهد تجربی نشان می‌دهد که عشق به مقصد می‌تواند پیامدهایی همچون وفاداری، قصد بازدید مجدد، تبلیغات دهان‌به‌دهان و سایر رفتارهای حمایتی گردشگران را تقویت کند (Shafiee et al., 2021; Fallahnezhad et al., 2022a; Fallahnezhad et al., 2022b; Fallahnezhad et al., 2022c). بنابراین، مطالعه عشق به مقصد می‌تواند به فهم چگونگی تبدیل تجربه و ارزیابی مثبت گردشگر به یک رابطه عاطفی پایدار و سپس رفتارهای مطلوب گردشگری کمک کند. این موضوع در گردشگری دریامحور اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا این نوع گردشگری به‌شدت تجربه‌محور است و تجربه گردشگر از تعامل هم‌زمان با عناصر طبیعی، محیطی، فرهنگی، اجتماعی و خدماتی شکل می‌گیرد. دریا، ساحل، چشم‌اندازهای طبیعی، آب‌وهوا، فعالیت‌های تفریحی و ورزشی دریایی، فرهنگ جوامع ساحلی و تعامل با مردم محلی، مجموعه‌ای از محرک‌های حسی و عاطفی را در اختیار گردشگر قرار می‌دهند (Farnum et al., 2005; Hammitt et al., 2009; Aro et al., 2018). چنین ویژگی‌هایی می‌تواند زمینه ایجاد تجربه‌های به‌یادماندنی، احساس آرامش، هیجان، تعلق و هویت‌یابی با مقصد را فراهم کرده و در نهایت به شکل‌گیری عشق به مقصد منجر شود (Shafiee et al., 2018; Shafiee et al., 2021; Li & Wu, 2021; Filieri et al., 2021). از سوی دیگر، اهمیت عشق به مقصد تنها به ایجاد احساس مثبت در گردشگر محدود نمی‌شود، بلکه از منظر مدیریت و بازاریابی مقصد نیز دارای پیامدهای راهبردی است. مقصدهایی که بتوانند روابط عاطفی قوی‌تری با گردشگران ایجاد کنند، از ظرفیت بیشتری برای افزایش وفاداری، بازدید مجدد، توصیه مقصد و تبلیغات دهان‌به‌دهان برخوردار خواهند بود (Amaro et al., 2020; Shafiee et al., 2021; Fallahnezhad et al., 2022a; Fallahnezhad et al., 2023). افزون بر این، عشق و دلبستگی عاطفی گردشگران می‌تواند مشارکت آنان در رفتارهای حمایتی و مسئولانه نسبت به مقصد را افزایش دهد و از این طریق با اهداف توسعه پایدار مقصد پیوند پیدا کند (Fallahnezhad et al., 2022b; Fallahnezhad et al., 2022c).

با وجود افزایش مطالعات درباره عشق به مقصد، ادبیات موجود همچنان پراکنده و چندوجهی است. مطالعات پیشین، پیشایندهای متفاوتی از جمله رضایت، تجربه مقصد، تصویر مقصد، تجربه به‌یادماندنی، جذابیت مقصد، هویت‌یابی، اعتماد و اصالت و نیز پیامدهایی مانند وفاداری، قصد بازدید مجدد، تبلیغات دهان‌به‌دهان و سایر رفتارهای حمایتی را بررسی کرده اند (Aro et al., 2018; Amaro et al., 2020; Shafiee et al., 2021; Fallahnezhad et al., 2022a; Namamian & Rahmati, 2022; Fallahnezhad et al., 2022b; Foroudi et al., 2023). افزون بر این، برخی مطالعات به نقش متغیرهای میانجی و تعدیل‌گر در رابطه میان عوامل شکل‌دهنده عشق به مقصد و پیامدهای آن پرداخته‌اند. با این حال، هنوز تصویری یکپارچه از این عوامل، روابط میان آنها و سازوکارهای شکل‌گیری عشق به مقصد ارائه نشده است. این پراکندگی در مورد مقاصد گردشگری دریامحور برجسته‌تر است؛ زیرا بخش قابل توجهی از مطالعات موجود در زمینه عشق به مقصد در بسترهای عمومی گردشگری انجام شده و ویژگی‌های متمایز محیط‌های دریایی، ساحلی و جوامع وابسته به دریا کمتر به‌صورت مستقل مورد توجه قرار گرفته‌اند. در چنین مقاصدی، کیفیت تجربه، ویژگی‌های محیط طبیعی، جذابیت‌های حسی، تعامل با جامعه محلی و کیفیت خدمات می‌توانند هم‌زمان در شکل‌گیری ادراکات و احساسات گردشگر نقش داشته باشند. ازاین‌رو، بررسی نظام‌مند ادبیات عشق به مقصد می‌تواند ضمن روشن ساختن وضعیت دانش موجود، عوامل کلیدی شکل‌دهنده این رابطه عاطفی و پیامدهای آن را مشخص کرده و زمینه مناسبی برای توسعه پژوهش‌های آینده در گردشگری دریامحور فراهم آورد. بر این اساس، مسئله اصلی پژوهش حاضر، پراکندگی مفهومی و تجربی مطالعات عشق به مقصد و فقدان یک چارچوب یکپارچه از پیشایندها، پیامدها و سازوکارهای مرتبط با این سازه، به‌ویژه در زمینه گردشگری دریامحور، است. بنابراین، پژوهش حاضر با هدف مرور نظام‌مند، ادبیات موجود درباره عشق به مقصد در حوزه گردشگری و مهمان‌نوازی انجام شده تا ضمن تبیین چگونگی مفهوم‌سازی این سازه، پیشایندها و پیامدهای آن را شناسایی و طبقه‌بندی، روابط میان متغیرها و سازوکارهای میانجی و تعدیل‌گر را تحلیل و شکاف‌های نظری، روش‌شناختی و زمینه‌ای موجود را آشکار کند. در نهایت، یافته‌های این مرور می‌تواند مبنایی برای ارائه چارچوبی منسجم جهت توسعه مطالعات آینده و بهبود مدیریت و بازاریابی مقاصد، به‌ویژه مقاصد گردشگری دریامحور، فراهم سازد.

سؤالات پژوهش:

1. 1. مفهوم عشق به مقصد در ادبیات گردشگری و مهمان‌نوازی چگونه شکل گرفته، تکامل یافته و مفهوم‌سازی شده است؟
2. 2. مهم‌ترین پیشایندهای عشق به مقصد که در مطالعات پیشین شناسایی شده‌اند کدام‌اند و چگونه می‌توان آنها را به‌صورت نظام‌مند طبقه‌بندی کرد؟
3. 3. مهم‌ترین پیامدهای عشق به مقصد برای گردشگران، مقاصد و کسب‌وکارهای گردشگری کدام‌اند؟
4. 4. چه روابطی میان پیشایندها، عشق به مقصد و پیامدهای آن در مطالعات پیشین شناسایی شده است؟
5. 5. مهم‌ترین شکاف‌های نظری، روش‌شناختی و زمینه‌ای در ادبیات عشق به مقصد چیست و چه مسیرهایی برای پژوهش‌های آینده، به‌ویژه در زمینه گردشگری دریامحور، می‌توان پیشنهاد کرد؟

نوآوری‌ها و مشارکت‌های اصلی این پژوهش عبارت اند از:

1. 1. تجمیع و طبقه‌بندی نظام‌مند پیشایندها و پیامدهای عشق به مقصد که در مطالعات پیشین به‌صورت پراکنده بررسی شده‌اند.
2. 2. تلفیق و تبیین روابط میان پیشایندها، عشق به مقصد و پیامدهای آن با اتکا به یافته‌های مطالعات پیشین و شناسایی الگوهای اصلی روابط میان این سازه‌ها.
3. 3. شناسایی شکاف‌های نظری، روش‌شناختی و زمینه‌ای موجود در ادبیات عشق به مقصد و ارائه مسیرهایی برای پژوهش‌های آینده.
4. 4. تمرکز بر گردشگری دریامحور به‌عنوان زمینه‌ای کمتر مورد توجه در مطالعات عشق به مقصد و تبیین ظرفیت این سازه برای شکل‌دهی و تقویت روابط بلندمدت میان گردشگران و مقاصد دریامحور.
5. 5. ارائه یک چارچوب تلفیقی از پیشایندها، عشق به مقصد و پیامدهای آن که می‌تواند مبنایی برای توسعه مطالعات آینده و بهبود مدیریت و بازاریابی مقاصد گردشگری، به‌ویژه مقاصد دریامحور، قرار گیرد.

بر این اساس، نوآوری اصلی پژوهش حاضر در تجمیع و سازمان‌دهی نظام‌مند ادبیات پراکنده عشق به مقصد، شناسایی خلأهای نظری و روش‌شناختی موجود، و ارائه چارچوبی مفهومی برای توسعه پژوهش‌های آینده و بهبود مدیریت مقاصد گردشگری، به‌ویژه مقاصد دریامحور، است.

2. ادبیات پژوهش

مبانی نظری

مفهوم عشق در حوزه بازاریابی، ریشه در ادبیات عشق بین‌فردی دارد و از طریق انتقال تدریجی این مفهوم به حوزه رفتار مصرف‌کننده و روابط مصرف‌کننده ـ برند توسعه یافته است. یکی از مبانی نظری مهم در این زمینه، نظریه مثلثی عشق استرنبرگ (1986) است. استرنبرگ عشق را مفهومی چندبعدی می‌داند که از سه مؤلفه اصلی صمیمیت، اشتیاق و تصمیم/تعهد تشکیل شده است. صمیمیت به احساس نزدیکی و پیوند عاطفی، اشتیاق به کشش و برانگیختگی عاطفی و تصمیم/تعهد به تصمیم فرد برای حفظ و تداوم رابطه اشاره دارد (Sternberg, 1986). بر اساس این نظریه، ماهیت و شدت عشق به ترکیب این سه مؤلفه وابسته است. شیمپ و مدن (1988) با بهره‌گیری از نظریه مثلثی عشق استرنبرگ، این مفهوم را از حوزه روابط بین‌فردی به حوزه رفتار مصرف‌کننده انتقال دادند. آنان بر اساس سه مؤلفه صمیمیت، اشتیاق و تصمیم/تعهد، هشت نوع رابطه مصرف‌کننده ـ شیء را تبیین کردند (Shimp & Madden, 1988). از این منظر، مصرف‌کننده می‌تواند نسبت به یک شیء، محصول یا موضوع مورد علاقه، رابطه‌ای عاطفی و معنادار ایجاد کند و این رابطه از برخی جهات دارای ویژگی‌هایی مشابه روابط انسانی باشد.

در ادامه این جریان پژوهشی، فورنیر (1998) با تمرکز بر روابط مصرف‌کننده ـ برند نشان داد که رابطه میان مصرف‌کننده و برند صرفاً به مبادلات اقتصادی و ارزیابی عملکردی محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند ماهیتی عاطفی، نمادین، معنادار و پایدار داشته باشد. از دیدگاه وی، برندها می‌توانند در زندگی مصرف‌کنندگان نقش‌های مختلفی ایفا کنند و زمینه شکل‌گیری روابط عمیق میان مصرف‌کننده و برند را فراهم سازند (Fournier, 1998). این دیدگاه زمینه نظری مناسبی برای توسعه سازه‌های عاطفی در حوزه روابط مصرف‌کننده ـ برند، از جمله عشق به برند، فراهم کرد.

در همین راستا، کارول و آهوویا (2006) مفهوم عشق به برند  را به‌طور مشخص در حوزه رفتار مصرف‌کننده مورد بررسی قرار دادند و آن را میزان دلبستگی هیجانی پرشور یک مصرف‌کننده راضی نسبت به یک برند خاص تعریف کردند (Carroll & Ahuvia, 2006). بر این اساس، عشق به برند بیانگر سطح بالایی از رابطه عاطفی میان مصرف‌کننده و برند است که فراتر از رضایت از عملکرد برند قرار می‌گیرد. بنابراین، سیر تحول نظری این مفهوم را می‌توان از نظریه مثلثی عشق استرنبرگ (1986)، به رابطه مصرف‌کننده ـ شیء شیمپ و مدن (1988)، سپس روابط مصرف‌کننده ـ برند فورنیر (1998) و در نهایت مفهوم مشخص عشق به برند کارول و آهوویا (2006) دنبال کرد.

بر اساس این مسیر نظری، می‌توان مفهوم عشق را از روابط بین‌فردی به روابط مصرف‌کننده با اشیاء و سپس به روابط مصرف‌کننده با برندها تعمیم داد. همین منطق نظری امکان انتقال مفهوم عشق از حوزه برند به حوزه مقصدهای گردشگری را فراهم کرده است؛ زیرا مقصد نیز همانند یک برند می‌تواند برای گردشگر دارای معنا، هویت، ارزش، تجربه و بار عاطفی باشد. با توجه به ماهیت عاطفی و رابطه‌ای سازه اصلی پژوهش، نظریه مثلثی عشق استرنبرگ (1986) به‌عنوان نظریه پایه پژوهش حاضر انتخاب شده است. دلیل انتخاب این نظریه آن است که این نظریه، عشق را نه صرفاً یک احساس مثبت، بلکه یک رابطه چندبعدی متشکل از صمیمیت، اشتیاق و تصمیم/تعهد در نظر می‌گیرد (Sternberg, 1986). این ویژگی، نظریه مذکور را برای تبیین رابطه عاطفی عمیق میان گردشگر و مقصد مناسب می‌سازد. همچنین، چارچوب شیمپ و مدن (1988) به‌عنوان حلقه اتصال میان نظریه عشق استرنبرگ و حوزه رفتار مصرف‌کننده مورد استفاده قرار می‌گیرد. آنان با انتقال مفهوم عشق به رابطه مصرف‌کننده ـ شیء، نشان دادند که رابطه عاطفی عمیق می‌تواند نسبت به موضوعات مصرفی نیز شکل گیرد (Shimp & Madden, 1988). در ادامه، رویکرد فورنیر (1998) این منطق را در روابط مصرف‌کننده ـ برند توسعه داد و کارول و آهوویا (2006) نیز مفهوم عشق به برند را در رفتار مصرف‌کننده صورت‌بندی کردند (Fournier, 1998; Carroll & Ahuvia, 2006).

1.2. اهمیت شکل‌گیری روابط عاطفی و عشق به مقصد در بازاریابی گردشگری

در محیط رقابتی صنعت گردشگری، صرفاً جذب گردشگران و ارائه خدمات مطلوب نمی‌تواند تضمین‌کننده موفقیت بلندمدت مقاصد باشد؛ بلکه ایجاد روابط پایدار و عمیق میان گردشگر و مقصد، به یکی از الزامات اساسی مدیریت مقاصد گردشگری تبدیل شده است. در این میان، احساسات گردشگران نقش مهمی در شکل‌گیری تجربه سفر و تداوم رابطه آنان با مقصد ایفا می‌کند؛ زیرا تجربه گردشگری ماهیتی عاطفی داشته و احساسات، بخش جدایی‌ناپذیر از ادراک گردشگر از مقصد محسوب می‌شوند (Tussyadiah, 2014; Bastiaansen et al., 2019). در همین راستا، مفهوم عشق به مقصد به‌عنوان یکی از عمیق‌ترین اشکال ارتباط عاطفی میان گردشگر و مقصد، در سال‌های اخیر مورد توجه پژوهشگران حوزه گردشگری و بازاریابی مقصد قرار گرفته است. عشق به مقصد فراتر از رضایت گردشگر یا نگرش مثبت نسبت به مقصد است و بیانگر شکل‌گیری یک پیوند احساسی قوی، معنادار و نسبتاً پایدار است که می‌تواند موجب تقویت رابطه گردشگر با مقصد شود (Carroll & Ahuvia, 2006; Aro et al., 2018). این پیوند عاطفی سبب می‌شود گردشگر نه‌تنها مقصد را به‌عنوان یک مکان مورد ارزیابی قرار دهد، بلکه آن را بخشی از تجربه، خاطرات و هویت شخصی خود تلقی کند. اهمیت عشق به مقصد از آن جهت است که این سازه می‌تواند نقش مهمی در ایجاد مزیت رقابتی پایدار برای مقاصد گردشگری ایفا کند. مطالعات تجربی نشان داده‌اند که عشق به مقصد از طریق تقویت احساس تعلق و ارتباط عاطفی گردشگران، پیامدهای رفتاری مطلوبی همچون وفاداری به مقصد، قصد بازدید مجدد، تبلیغات دهان‌به‌دهان مثبت و توصیه مقصد به دیگران را به همراه دارد (Amaro et al., 2020; Shafiee et al., 2021; Fallahnezhad et al., 2022a). بنابراین، مقاصدی که بتوانند روابط عاطفی عمیق‌تری با گردشگران ایجاد کنند، از ظرفیت بیشتری برای حفظ گردشگران فعلی و جذب گردشگران جدید برخوردار خواهند بود.

همچنین، عشق به مقصد برای مدیریت و توسعه پایدار مقاصد گردشگری اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا گردشگرانی که ارتباط عاطفی قوی‌تری با یک مقصد دارند، احتمال بیشتری دارد که رفتارهای حمایتی از مقصد، مشارکت در فعالیت‌های مرتبط و نگرش مثبت نسبت به حفاظت از ارزش‌های طبیعی، فرهنگی و اجتماعی آن نشان دهند (Fallahnezhad et al., 2022b; Fallahnezhad et al., 2022c). ازاین‌رو، عشق به مقصد را می‌توان یکی از سازه‌های کلیدی در مدیریت نوین مقاصد گردشگری دانست؛ زیرا این مفهوم امکان عبور از رویکرد سنتی مبتنی بر رضایت و جذب کوتاه‌مدت گردشگر را فراهم کرده و بر ایجاد روابط عاطفی بلندمدت، وفاداری پایدار و مشارکت فعال گردشگران تأکید دارد. اهمیت این موضوع در گردشگری دریامحور دوچندان است؛ زیرا ماهیت تجربه‌محور این نوع گردشگری و نقش پررنگ عناصر طبیعی، حسی و خاطره‌انگیز، زمینه مناسبی برای شکل‌گیری عشق و دلبستگی عمیق گردشگران به مقصد فراهم می‌کند.

2.2. ماهیت عشق به مقصد گردشگری

با گسترش ادبیات عشق به برند، این مفهوم به سایر زمینه‌های مصرف و خدمات، از جمله گردشگری و بازاریابی مقصد، نیز تعمیم یافته است. در حوزه گردشگری، مقصد صرفاً یک مکان جغرافیایی نیست، بلکه می‌تواند مجموعه‌ای از تجربه‌ها، خاطرات، نمادها، ارزش‌ها، روابط اجتماعی و معانی عاطفی را برای گردشگر دربرگیرد. ازاین‌رو، گردشگر می‌تواند نسبت به یک مقصد نیز همانند یک برند، رابطه‌ای عاطفی و معنادار ایجاد کند.

در همین راستا، پژوهشگران برای تبیین رابطه عاطفی افراد با مکان‌ها، سازه‌هایی همچون دلبستگی مکانی، حس مکان و پیوند مکانی را مورد توجه قرار داده‌اند (Williams & Vaske, 2003; Farnum et al., 2005; Hammitt et al., 2009). اگرچه این مفاهیم با عشق به مقصد ارتباط نزدیکی دارند، اما عشق به مقصد بر جنبه عاطفی و رابطه‌ای این ارتباط تأکید بیشتری دارد. آرو و همکاران (2018) نشان دادند که مفاهیم دلبستگی مکانی و پیوند مکانی با عشق به مقصد همپوشانی دارند و عشق به مقصد را می‌توان شکلی قدرتمند از پیوند فرد با یک مقصد دانست (Aro et al., 2018).

توسعه این جریان پژوهشی موجب شکل‌گیری و بررسی مفاهیم مختلفی از عشق در زمینه‌های گردشگری و مکانی شده است. از جمله این مفاهیم می‌توان به دلبستگی به مکان (Williams & Vaske, 2003)، حس مکان (Farnum et al., 2005)، پیوند مکانی ( Hammitt et al., 2009)، عشق به مکان (Swanson, 2015; Strandberg & Styven, 2019)، عشق به هتل  (Liu et al., 2018a, 2018b; Sarkar, 2019)، عشق به شهر ( Ardyan & Susanti, 2018; Kourtit et al., 2020)، تنفر از مقصد ( Fahmi & Zaki, 2018) و عشق به میراث فرهنگی مقصد ( Andriotis et al., 2020) بوده است. اگرچه این مفاهیم از نظر دامنه و زمینه کاربرد با یکدیگر تفاوت دارند، وجه مشترک آنها تأکید بر شکل‌گیری نوعی رابطه عاطفی میان فرد و یک مکان، برند یا موضوع مشخص است. جدول 1 برخی از مهم‌ترین تعاریف و مفهوم‌پردازی‌های عشق به مقصد در ادبیات پژوهش را نشان می‌دهد.

جدول 1. تعاریف و مفهوم‌پردازی‌های عشق به مقصد در ادبیات پژوهش

4.2. ماهیت عشق به مقصد در بستر گردشگری دریامحور

با توجه به مبانی نظری و شواهد تجربی موجود، بررسی عشق به مقصد در گردشگری دریامحور  از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. گردشگری دریامحور ماهیتی تجربه‌محور دارد و تجربه گردشگر در این نوع مقاصد تحت تأثیر مجموعه‌ای از عناصر طبیعی، محیطی، فرهنگی، اجتماعی و خدماتی شکل می‌گیرد. دریا، ساحل، چشم‌اندازهای طبیعی، شرایط آب‌وهوایی، فعالیت‌های تفریحی و ورزشی دریایی، غذاهای دریایی، فرهنگ جوامع ساحلی، تعامل با مردم محلی و کیفیت خدمات گردشگری می‌توانند در شکل‌گیری ادراک و احساس گردشگر نسبت به مقصد نقش داشته باشند (Farnum et al., 2005; Hammitt et al., 2009; Aro et al., 2018). در واقع، ماهیت چندحسی و تجربه‌محور گردشگری دریامحور، آن را به بستری مناسب برای شکل‌گیری روابط عاطفی میان گردشگر و مقصد تبدیل می‌کند.

تجربه‌های حسی حاصل از حضور در محیط دریایی، مشاهده دریا و سواحل، فعالیت‌های دریایی و ساحلی، احساس آرامش یا هیجان ناشی از تعامل با محیط طبیعی و تجربه فرهنگ جوامع ساحلی، می‌توانند خاطرات ماندگاری در ذهن گردشگر ایجاد کنند. این تجربه‌های مثبت و به‌یادماندنی، از طریق تقویت ادراک ارزشمند گردشگر از مقصد، زمینه ایجاد پیوند عاطفی عمیق‌تر و شکل‌گیری عشق به مقصد را فراهم می‌سازند (Aro et al., 2018; Li & Wu, 2021; Filieri et al., 2021). همچنین، تجربه به‌یادماندنی، جذابیت مقصد و هویت‌یابی گردشگر با مقصد از جمله عواملی هستند که می‌توانند از طریق ایجاد احساس تعلق و همخوانی میان هویت فردی گردشگر و ویژگی‌های مقصد، زمینه شکل‌گیری عشق به مقصد را فراهم کنند (Shafiee et al., 2018; Shafiee et al., 2021). در حوزه گردشگری دریامحور، نصرال و همکاران (2023) یکی از مطالعات تجربی مهم را انجام داده‌اند که به‌طور مستقیم به نقش عشق به برند مقصد در یک مقصد دریایی پرداخته است. این پژوهش با عنوان «نقش عشق به برند مقصد در میانجی‌گری رابطه بین اصالت برند مقصد و وفاداری به مقصد» در میان گردشگران دریایی بازدیدکننده از پارک ملی واکاتوبی در اندونزی انجام شد. نتایج این مطالعه نشان داد که عشق به برند مقصد نقش میانجی مهمی در رابطه میان اصالت برند مقصد و وفاداری به مقصد ایفا می‌کند. به بیان دیگر، ادراک گردشگران از اصالت، تمایز و ویژگی‌های منحصربه‌فرد یک مقصد دریایی، زمانی می‌تواند به وفاداری و رفتارهای مطلوب گردشگران منجر شود که از طریق شکل‌گیری یک رابطه عاطفی عمیق با مقصد تقویت شود (Nasrul et al., 2023). این یافته نشان می‌دهد که در مقاصد دریایی، ویژگی‌هایی مانند اصالت محیط طبیعی، تجربه منحصربه‌فرد حضور در کنار دریا، زیبایی‌های طبیعی و ادراک متمایز بودن مقصد می‌توانند زمینه ایجاد عشق به مقصد و توسعه روابط پایدار میان گردشگر و مقصد را فراهم کنند. از منظر بازاریابی مقصد نیز، عشق به مقصد دریامحور می‌تواند پیامدهای رفتاری مهمی برای مقاصد گردشگری ایجاد کند. گردشگری که نسبت به یک مقصد دریایی رابطه‌ای عاطفی و عمیق برقرار کرده است، احتمال بیشتری دارد که قصد بازدید مجدد داشته باشد، مقصد را به دیگران توصیه کند، تبلیغات دهان‌به‌دهان مثبت انجام دهد و در فعالیت‌های مرتبط با مقصد مشارکت نماید (Amaro et al., 2020; Shafiee et al., 2021; Fallahnezhad et al., 2022a; Fallahnezhad et al., 2022c). همچنین، شکل‌گیری رابطه عاطفی قوی با مقصد می‌تواند از منظر توسعه پایدار نیز اهمیت داشته باشد؛ زیرا گردشگرانی که احساس تعلق و عشق بیشتری نسبت به مقصد دارند، آمادگی بیشتری برای حمایت از منابع طبیعی، فرهنگی و اجتماعی مقصد و مشارکت در حفظ آن خواهند داشت (Fallahnezhad et al., 2022b; Fallahnezhad et al., 2022c).  بنابراین، در پژوهش حاضر، عشق به مقصد دریامحور به‌عنوان یک رابطه عاطفی عمیق، مثبت و نسبتاً پایدار میان گردشگر و مقصد دریایی مفهوم‌پردازی می‌شود؛ رابطه‌ای که از تعامل گردشگر با مجموعه‌ای از ویژگی‌های طبیعی، محیطی، فرهنگی، اجتماعی و تجربی مقصد شکل می‌گیرد. این مفهوم با مبانی نظری نظریه مثلثی عشق استرنبرگ (1986)، رویکرد رابطه مصرف‌کننده ـ شیء شیمپ و مدن (1988)، نظریه روابط مصرف‌کننده ـ برند فورنیر (1998) و مفهوم عشق به برند کارول و آهوویا (2006) سازگار است (Sternberg, 1986; Shimp & Madden, 1988; Fournier, 1998; Carroll & Ahuvia, 2006). در نتیجه، عشق به مقصد دریامحور در این پژوهش صرفاً به معنای رضایت یا نگرش مثبت نسبت به مقصد نیست، بلکه نوعی دلبستگی عاطفی پرشور، عمیق و پایدار گردشگر به مقصد دریایی است که می‌تواند از طریق تجربه‌های مثبت، کیفیت و اصالت مقصد، تصویر ذهنی مطلوب، ویژگی‌های حسی محیط دریایی و تعاملات اجتماعی شکل گرفته و به پیامدهایی همچون وفاداری، قصد بازدید مجدد، تبلیغات شفاهی، مشارکت گردشگر و حمایت از توسعه پایدار مقصد منجر شود (Carroll & Ahuvia, 2006; Aro et al., 2018; Amaro et al., 2020; Fallahnezhad et al., 2022a; Nasrul et al., 2023).

پیشینه تحقیق

 عشق به مقصد به‌عنوان یکی از مفاهیم نوظهور در بازاریابی گردشگری، بیانگر شکل‌گیری یک رابطه عاطفی عمیق، مثبت و معنادار میان گردشگر و مقصد است که فراتر از رضایت یا نگرش مثبت نسبت به مقصد، نشان‌دهنده پیوندی پایدار میان فرد و مکان است. مطالعات تجربی انجام‌شده نشان می‌دهند که این سازه تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل شناختی، عاطفی و تجربی شکل می‌گیرد و می‌تواند پیامدهای رفتاری ارزشمندی برای مقاصد گردشگری ایجاد کند (Aro et al., 2018; Amaro et al., 2020). پژوهش‌های انجام‌شده نشان داده‌اند که تجربه مقصد، رضایت از مقصد و تصویر ذهنی مقصد از مهم‌ترین پیشایندهای عشق به مقصد هستند. آمارو و همکاران (2020) نشان دادند که تصویر مقصد و تجربه گردشگری تأثیر مثبتی بر عشق به مقصد دارند و این پیوند عاطفی می‌تواند موجب افزایش توصیه مقصد، تبلیغات دهان‌به‌دهان و قصد بازدید مجدد شود. همچنین، فلاح‌نژاد و همکاران (2022 الف) در یک مطالعه مرور نظام‌مند، با بررسی ادبیات موجود در زمینه عشق به مقصد، نشان دادند که رضایت از مقصد، تجربه مقصد و تصویر ذهنی مقصد بیشترین تکرار را به‌عنوان پیشایندهای عشق به مقصد داشته‌اند. یافته‌های این پژوهش همچنین نشان داد که وفاداری به مقصد، قصد بازدید مجدد و تبلیغات شفاهی از مهم‌ترین پیامدهای این سازه هستند. علاوه بر عوامل شناختی، تجربه‌های عاطفی و هویتی گردشگران نیز در شکل‌گیری عشق به مقصد نقش مهمی دارند. شفیعی و همکاران (2018) نشان دادند که تجربه خاطره‌انگیز مقصد از طریق تقویت هویت‌یابی گردشگر با برند مقصد می‌تواند به شکل‌گیری عشق به مقصد کمک کند. همچنین، شفیعی و همکاران (2021) با بررسی نقش جذابیت مقصد، تجربه به‌یادماندنی و هویت‌یابی مقصد–گردشگر نشان دادند که تجربه‌های مثبت گردشگری و احساس همخوانی میان هویت گردشگر و مقصد، زمینه‌ساز ایجاد عشق به مقصد بوده و این سازه نیز بر قصد بازدید مجدد و تبلیغات شفاهی تأثیر مثبت دارد. بر این اساس، شکل‌گیری عشق به مقصد را می‌توان فرایندی تدریجی دانست که در آن ادراکات مثبت گردشگر از مقصد ابتدا به ایجاد هویت و تعلق منجر شده و سپس به شکل‌گیری یک رابطه عاطفی عمیق‌تر با مقصد می‌انجامد. در زمینه تبیین ابعاد و سازوکارهای شکل‌گیری عشق به مقصد، مطالعات کیفی نیز نقش مهمی داشته‌اند. آرو و همکاران (2018) عشق به مقصد را نوعی پیوند عاطفی قدرتمند میان گردشگر و مقصد معرفی کردند که با مفاهیمی مانند وابستگی مکانی و پیوند مکانی ارتباط دارد. اسوانسون (2017) نیز نشان داد که عشق به مقصد تحت تأثیر چهار حوزه اصلی شامل پیشایندها، مسائل رابطه‌ای، تجربه‌های مقصد و پیامدها شکل می‌گیرد. همچنین، مطالعات جدیدتر بر نقش تجربه‌های حسی، زیبایی‌شناختی و عوامل روان‌شناختی در ایجاد عشق به مقصد تأکید کرده‌اند؛ به‌گونه‌ای که تجربه‌های منحصربه‌فرد، احساس شادی، هویت شخصی و خودبیانگری می‌توانند رابطه عاطفی گردشگر با مقصد را تقویت کنند (Lv & Wu, 2021; Shen et al., 2026). در مطالعات داخلی، فلاح‌نژاد و همکاران (2022 ب) با استفاده از نظریه داده‌بنیاد، مدلی برای سنجش عشق به مقصد گردشگری ارائه کردند. نتایج این پژوهش نشان داد که عشق به مقصد در بستر اشتیاق به مقصد، ارتباط عاطفی مثبت و نگرانی نسبت به مقصد شکل می‌گیرد و تجربه مقصد و کیفیت مقصد گردشگری از مهم‌ترین محرک‌های آن هستند. همچنین، پیامدهای عشق به مقصد شامل وفاداری به مقصد، تبلیغات شفاهی، رفتارهای مشارکتی گردشگر و توسعه پایدار شناسایی شد. در ادامه، فلاح‌نژاد و همکاران (2022 الف،2022 ج، 2023)   با مرور نظام‌مند مطالعات انجام‌شده، بر اهمیت تجربه مقصد، کیفیت مقصد، رضایت و تصویر مقصد در شکل‌گیری عشق به مقصد و نقش آن در ایجاد مزیت رقابتی و توسعه پایدار مقاصد گردشگری تأکید کردند. در حوزه گردشگری دریامحور نیز، نصرال و همکاران (2023) نقش عشق به برند مقصد را در میانجی‌گری رابطه بین اصالت برند مقصد و وفاداری به مقصد در میان گردشگران دریایی بازدیدکننده از پارک ملی واکاتوبی اندونزی بررسی کردند. نتایج این مطالعه نشان داد که عشق به برند مقصد می‌تواند به‌عنوان یک سازوکار عاطفی، ادراک گردشگران از اصالت مقصد را به وفاداری نسبت به مقصد تبدیل کند. این یافته اهمیت بررسی عشق به مقصد را در مقاصد دریایی و نقش آن در ایجاد روابط پایدار میان گردشگر و مقصد برجسته می‌سازد.

در مجموع، مرور ادبیات نشان می‌دهد که عشق به مقصد را نمی‌توان صرفاً معادل رضایت، علاقه یا دلبستگی مکانی دانست؛ بلکه این سازه نشان‌دهنده یک رابطه عاطفی عمیق و چندبعدی میان گردشگر و مقصد است که از تعامل میان تجربه‌های مثبت، ارزیابی‌های شناختی، احساسات و هویت گردشگر شکل می‌گیرد. این رابطه عاطفی می‌تواند پیامدهایی همچون وفاداری، قصد بازدید مجدد، تبلیغات دهان‌به‌دهان مثبت، مشارکت گردشگر و توسعه پایدار مقصد را به همراه داشته باشد. با وجود رشد مطالعات در این حوزه، بخش قابل توجهی از پژوهش‌ها بر مقاصد شهری، فرهنگی، سلامت و برند مقصد متمرکز بوده‌اند و بررسی جامع عشق به مقصد در بستر گردشگری دریامحور همچنان نیازمند مطالعات بیشتری است.

3. روش‌شناسی پژوهش

استراتژی پژوهش حاضر مرور نظام‌مند ادبیات[1] است. این استراتژی بر اساس دستورالعمل PRISMA 2020  طراحی و اجرا شد تا فرآیند شناسایی، انتخاب، ارزیابی و تحلیل مطالعات پیشین به‌صورت شفاف، نظام‌مند و قابل بازتولید انجام شود. انتخاب  این استراتژی به دلیل پراکندگی مطالعات در حوزه‌های مهندسی، علوم داده و مدیریت و همچنین ضرورت ارائه تصویری جامع از روندهای پژوهشی، کاربردها، چالش‌ها و فرصت‌های همگرایی فناوری‌های هوشمند صورت گرفت.

طراحی مرور نظام‌مند و پرسش‌های پژوهش

پیش از آغاز فرایند جستجو، پروتکل[2] پژوهش شامل دامنه مطالعه، پرسش‌های پژوهش، راهبرد جستجو، معیارهای انتخاب منابع، روش ارزیابی کیفیت و شیوه تحلیل داده‌ها تدوین شد. طراحی و اجرای مرور نظام‌مند مطابق با چارچوب استاندارد PRISMA 2020  انجام شد تا شفافیت، قابلیت بازتولید و کاهش سوگیری در تمامی مراحل تضمین شود.

مرور نظام‌مند حاضر برای پاسخ‌گویی به پنج پرسش اصلی طراحی شد:

:RQ1  مفهوم عشق به مقصد در ادبیات گردشگری و مهمان‌نوازی چگونه شکل گرفته و تکامل یافته و چگونه مفهوم‌سازی شده است؟

:RQ2 مهم‌ترین پیشایندهای عشق به مقصد که در مطالعات پیشین شناسایی شده‌اند کدام‌اند و چگونه می‌توان آنها را به‌صورت نظام‌مند طبقه‌بندی کرد؟

:RQ3  مهم‌ترین پیامدهای عشق به مقصد برای گردشگران، مقاصد و کسب‌وکارهای گردشگری کدام‌اند؟

:RQ4  چه روابطی میان پیشایندها، عشق به مقصد و پیامدهای آن در مطالعات پیشین شناسایی شده است؟

:RQ5  مهم‌ترین شکاف‌های نظری، روش‌شناختی و زمینه‌ای در ادبیات عشق به مقصد چیست و چه مسیرهایی برای پژوهش‌های آینده، به‌ویژه در زمینه گردشگری دریامحور، می‌توان پیشنهاد کرد؟

1.3. راهبرد جستجو و منابع اطلاعاتی

برای انجام فرایند جستجو، پس از بررسی و ارزیابی دقیق مفاهیم و تعاریف مرتبط با ادبیات عشق به برند در منابع انگلیسی‌زبان و فارسی، واژه های کلیدی «عشق به برند»، «نشانه های عشق[3]»، «عشق به مقصد» و «عشق به مکان[4]» در نظر گرفته شدند.

از میان انواع نوشته‌های علمی، تنها مقالات علمی منتشرشده در مجلات معتبر مورد بررسی قرار گرفتند؛ این معیار با هدف اطمینان از داوری علمی و برخورداری مطالعات از حداقل الزامات لازم برای انتشار در نشریات علمی در نظر گرفته شد. در جست‌وجوی ساختاریافته مطالعات انگلیسی‌زبان، از پایگاه‌های اطلاعاتی ScienceDirect، Emerald، Springer، Taylor & Francis، Wiley، SAGE، Scopus و ProQuest استفاده شد و ResearchGate نیز به‌عنوان منبع تکمیلی برای شناسایی مطالعات مرتبط مورد استفاده قرار گرفت. و برای مقالات فارسی از پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی، پایگاه اطلاعات و فناوری ایرانداک (بخش مقالات) و پایگاه های اختصاصی مجلات علمی-پژوهشی مرتبط با عنوان پژوهش استفاده شد. برای انتخاب یک مقاله برای فرآیند بررسی ادبیات، از معیارهای شمول (تمرکز بر احساسات عاطفی، دلبستگی و ادراکات مربوط به برندهایی که فراتر از ارزش ها / مزایای سودمند است، مقالات فارسی و انگلیسی‌زبان منتشرشده در مجلات علمی معتبر و داوری‌شده، دسترسی به منابع و انتخاب استخری بر اساس کلید واژه های«عشق به برند»، «نشانه های عشق»، «عشق به مقصد» و «عشق به مکان») و عدم شمول (یادداشت های سخنرانی، کتاب ها، مقالات کنفرانس ها، پایان نامه های تحصیلات تکمیلی و دکتری) دقیق استفاده شده است. در همین راستا، جست‌وجوی منابع انگلیسی‌زبان در بازه زمانی 1984 تا 31 ژوئیه 2026 و منابع فارسی در بازه زمانی 1397 تا خرداد ماه 1405 انجام گرفت. در مجموع 697 مقاله از پایگاه های داده با واژه های کلیدی فوق الذکر دریافت شد. تمام مقالات به طور مستقل و بر اساس معیارهای از پیش تعیین شده مطالعه گردیده و بر مبنای موتور جستجوی گوگل اسکالر برحسب شماره ارجاع ها مجموعه داده ای از زمینه هایی مانند نام نشریه/کنفرانس/کتاب و پایان نامه، سال انتشار، تعداد استناد، روش شناسی استفاده شده، روش های جمع آوری داده ها، تکنیک تجزیه و تحلیل مورد استفاده، متغیرهای کلیدی مورد استفاده، اندازه نمونه، پژوهش های آینده و غیره تهیه شده است. این مجموعه داده ها به ما در تولید بینش های مهمی برای ارائه درک وسیع تر از ادبیات عشق به برند کمک کرد. و در پایان این فرآیند، تعداد 214 مقاله مرتبط با حوزه گردشگری و مهمان نوازی برای بررسی باقی ماند و در نهایت 190 مقاله (12 مقاله فارسی و 178 مقاله انگلیسی‌زبان) علمی چاپ شده در مجلات معتبر برای بررسی متن اصلی باقی ماند.

 معیارهای ورود و خروج مطالعات

تمامی نتایج جست‌وجو در نرم‌افزار EndNote وارد و موارد نامرتبط حذف شد. معیارهای ورود به مطالعه شامل موارد زیر بود:

انتشار در مجلات علمی داوری‌شده و معتبر؛

ارتباط مستقیم با عشق به مقصد، عشق به برند مقصد یا سازه‌های مرتبط در گردشگری و مهمان‌نوازی؛

ارائه یافته‌های تجربی، مدل مفهومی، چارچوب نظری یا مرور علمی مرتبط؛

انتشار مطالعات انگلیسی‌زبان در بازه زمانی 1984 تا 31 ژوئیه 2026 و مطالعات فارسی در بازه 1397 تا خرداد ماه 1405.

معیارهای خروج شامل:

مقالات کنفرانسی و مجموعه‌مقالات همایش‌ها؛

کتاب‌ها، فصل‌های کتاب و پایان‌نامه‌ها؛

منابع غیرعلمی یا فاقد ارتباط مستقیم با موضوع پژوهش؛

مطالعات خارج از بازه زمانی تعیین‌شده؛

مطالعاتی که پس از بررسی متن کامل، معیارهای ورود یا کیفیت لازم را احراز نکردند.

فرایند غربالگری و انتخاب مطالعات

فرایند غربالگری توسط دو پژوهشگر مستقل انجام شد و اختلاف‌نظرها از طریق بحث مشترک و در صورت نیاز با نظر پژوهشگر سوم برطرف گردید تا سوگیری انتخاب کاهش یابد.

در مرحله شناسایی اولیه، 697 مقاله استخراج شد. پس از حذف 483 مورد غیرمرتبط، تعداد 214 مقاله برای غربالگری عنوان و چکیده باقی ماند. در این مرحله، 24 مقاله به دلیل عدم انطباق با معیارهای ورود حذف شد و در نهایت 190 مقاله واجد شرایط برای تحلیل نهایی انتخاب شد.

ارزیابی کیفیت مطالعات

به‌منظور افزایش اعتبار و قابلیت اتکای یافته‌های مرور نظام‌مند، کیفیت مطالعات منتخب پیش از ورود به مرحله تحلیل نهایی مورد ارزیابی قرار گرفت. این ارزیابی بر اساس مجموعه‌ای از معیارهای از پیش تعیین‌شده شامل وضوح بیان مسئله و اهداف پژوهش، تناسب چارچوب نظری، کفایت و انسجام روش‌شناسی، اعتبار ابزارها و روش‌های گردآوری داده‌ها، تناسب روش تحلیل داده‌ها، شفافیت گزارش یافته‌ها، ارتباط مستقیم مطالعه با مفهوم عشق به مقصد و ارزش علمی نتایج انجام شد. همچنین، مطالعات از نظر احتمال سوگیری ناشی از طراحی پژوهش، انتخاب نمونه، روش تحلیل و گزارش‌دهی نتایج بررسی شدند. تنها مطالعاتی که حداقل معیارهای کیفی موردنظر را احراز کردند، در فرآیند تحلیل نهایی باقی ماندند. نتایج ارزیابی کیفیت نشان داد که مطالعات منتخب از سطح قابل قبول اعتبار علمی برخوردار بوده و قابلیت استفاده در استخراج مضامین، شناسایی پیشایندها و پیامدهای عشق به مقصد را دارند.

استخراج داده‌ها

پس از انتخاب مطالعات واجد شرایط، اطلاعات کلیدی هر مطالعه به‌صورت نظام‌مند در ماتریس استخراج داده‌ها ثبت شد. این اطلاعات شامل نویسندگان، سال انتشار، منبع انتشار، زمینه و مقصد مورد مطالعه، نحوه مفهوم‌سازی عشق به مقصد، سازه‌های کلیدی، پیشایندها، پیامدها، روش‌شناسی پژوهش، حجم جامعه و نمونه، روش گردآوری داده‌ها، ابزار و مقیاس اندازه‌گیری، روش تحلیل داده‌ها، یافته‌های اصلی، محدودیت‌ها و پیشنهادهای پژوهشی آینده بود. همچنین، روابط گزارش‌شده میان پیشایندها، عشق به مقصد و پیامدهای آن، در صورت وجود، ثبت و مورد توجه قرار گرفت. این فرایند با هدف ایجاد یک پایگاه منسجم از شواهد موجود و فراهم‌کردن امکان مقایسه، کدگذاری و طبقه‌بندی نظام‌مند یافته‌های مطالعات منتخب انجام گرفت.

کدگذاری و تحلیل داده‌ها

پس از استخراج اطلاعات، داده‌های محتوایی مطالعات منتخب کدگذاری و بر اساس نقش و ارتباط آنها با عشق به مقصد طبقه‌بندی شدند. در مرحله نخست، سازه‌ها و متغیرهای شناسایی‌شده بر اساس نقش آنها در روابط مورد بررسی، در قالب پیشایندها، پیامدها و روابط میان سازه‌ها کدگذاری شدند. سپس، متغیرهای مشابه یا دارای مفهوم نزدیک، با توجه به شباهت مفهومی و محتوایی، در قالب مقوله‌های مشترک تجمیع شدند. برای نمونه، متغیرهایی مانند رضایت از مقصد، تجربه مقصد، تصویر مقصد، اعتماد، اصالت مقصد، هویت‌یابی و دلبستگی به مقصد در زمره پیشایندهای شناسایی‌شده قرار گرفتند؛ در حالی که متغیرهایی مانند وفاداری به مقصد، قصد بازدید مجدد، تبلیغات دهان‌به‌دهان مثبت، تبلیغات دهان‌به‌دهان الکترونیکی و تمایل به پرداخت قیمت بالاتر به‌عنوان پیامدهای عشق به مقصد کدگذاری شدند. در مرحله بعد، کدهای استخراج‌شده با استفاده از تحلیل محتوای کیفی و طبقه‌بندی موضوعی در مقوله‌های اصلی سازمان‌دهی شدند. این تحلیل بر محورهای مفهوم‌سازی عشق به مقصد، پیشایندها، پیامدها، روابط میان سازه‌ها و شکاف‌ها و مسیرهای پژوهشی آینده متمرکز بود. همچنین، با توجه به تمرکز پژوهش، مطالعات و یافته‌های مرتبط با گردشگری دریامحور به‌طور ویژه شناسایی و بررسی شدند. در نهایت، نتایج کدگذاری و تحلیل موضوعی برای تجمیع و طبقه‌بندی پیشایندها و پیامدهای عشق به مقصد، شناسایی الگوهای تکرارشونده در روابط میان سازه‌ها، تشخیص خلأهای پژوهشی و تدوین چارچوب مفهومی پیشنهادی عشق به مقصد در گردشگری دریامحور مورد استفاده قرار گرفت.

برای شفاف سازی بیشتر فرآیند انتخاب و غربالگری مقالات که در بخش های قبل توضیح داده شد، چارچوب جریان انتخاب مطالعات در شکل1 ارائه شده است.

شکل 1. نمودار جریان انتخاب مطالعات بر اساس چارچوب PRISMA 2020

2.3. تجزیه و تحلیل محتوای موضوعی[5]

پس از انتخاب مطالعات واجد شرایط، محتوای مطالعات منتخب بر اساس شباهت مفهومی و ارتباط آنها با عشق به مقصد بررسی و طبقه‌بندی شد. برای این منظور، مقالات به‌طور مستقل و بر اساس تشابه محتوایی طبقه‌بندی شدند؛ رویکردی که از روش‌های رایج در پژوهش‌های علوم اجتماعی محسوب می‌شود (Lightfoot et al., 2013; Linan & Fayolle, 2015). طبقه‌بندی‌های انجام‌شده سپس با یکدیگر مقایسه شدند و موارد اختلاف در فرایند طبقه‌بندی مورد بحث و بررسی قرار گرفت. در این مرحله، یافته‌های مطالعات به‌صورت نظام‌مند مقایسه و کدهای اولیه بر اساس مفاهیم و روابط گزارش‌شده در مطالعات شکل گرفتند. سپس کدهای مشابه یا دارای ارتباط مفهومی در قالب مقوله‌های موضوعی تجمیع شدند.

بر اساس تحلیل محتوای مطالعات منتخب، موضوعات اصلی در چند محور طبقه‌بندی شدند:

مفهوم‌سازی عشق به مقصد: شامل تعاریف، ماهیت، ابعاد و تمایز عشق به مقصد از سازه‌های مرتبط مانند رضایت، دلبستگی، تعلق و وفاداری.

پیشایندهای عشق به مقصد: شامل عوامل شناختی، تجربی، عاطفی، رابطه‌ای، اجتماعی و محیطی که زمینه شکل‌گیری عشق به مقصد را فراهم می‌کنند؛ از جمله تجربه مقصد، رضایت، تصویر مقصد، اصالت، اعتماد، هویت‌یابی و دلبستگی.

پیامدهای عشق به مقصد: شامل پیامدهای نگرشی و رفتاری مانند وفاداری به مقصد، قصد بازدید مجدد، تبلیغات دهان‌به‌دهان مثبت، تبلیغات الکترونیکی دهان‌به‌دهان و تمایل به پرداخت قیمت بیشتر.

روابط میان پیشایندها، عشق به مقصد و پیامدها: در این محور، روابط گزارش‌شده میان سازه‌ها شناسایی و مقایسه شدند تا جایگاه عشق به مقصد در شبکه روابط گردشگر و مقصد مشخص شود.

سازوکارهای میانجی و تعدیل‌گر: نقش متغیرهای میانجی و تعدیل‌گر، در مواردی که در مطالعات منتخب گزارش شده بود، استخراج و ثبت شد تا چگونگی و شرایط شکل‌گیری روابط میان پیشایندها، عشق به مقصد و پیامدهای آن مشخص شود.

عشق به مقصد در گردشگری و مهمان‌نوازی: مطالعات بر اساس زمینه کاربرد عشق به مقصد در انواع مختلف گردشگری و مهمان‌نوازی طبقه‌بندی شدند و ویژگی‌های زمینه‌ای آنها مورد مقایسه قرار گرفت.

عشق به مقصد در گردشگری دریامحور: مطالعات مرتبط با مقاصد ساحلی و دریایی به‌طور ویژه شناسایی و تحلیل شدند و ویژگی‌های خاص این زمینه، از جمله جاذبه‌های طبیعی و محیطی، تجربه‌های دریایی، اصالت و فرهنگ جوامع ساحلی و تعامل گردشگر با محیط و جامعه محلی مورد توجه قرار گرفتند.

شکاف‌های پژوهشی و مسیرهای آینده: خلأهای موجود در مفهوم‌سازی، روش‌شناسی، زمینه‌های مطالعه، روابط میان سازه‌ها و به‌ویژه محدودیت مطالعات تجربی در گردشگری دریامحور شناسایی و برای پیشنهاد مسیرهای پژوهشی آینده مورد استفاده قرار گرفتند.

در نهایت، نتایج تحلیل محتوای موضوعی در کنار یافته‌های استخراج‌شده از ماتریس مطالعات، مبنای تدوین جداول پیشایندها و پیامدهای عشق به مقصد و چارچوب مفهومی پیشنهادی پژوهش قرار گرفت. این رویکرد امکان داد یافته‌های پراکنده مطالعات پیشین از سطح گزارش توصیفی فراتر رفته و در قالب مجموعه‌ای منسجم از عوامل شکل‌دهنده، روابط و سازوکارهای مرتبط و پیامدهای عشق به مقصد سازمان‌دهی و تفسیر شوند.

اعتبار، پایایی و قابلیت بازتولید

به‌منظور افزایش اعتبار و قابلیت اعتماد یافته‌ها، فرایند شناسایی، انتخاب، استخراج و کدگذاری مطالعات به‌صورت نظام‌مند و بر اساس معیارهای از پیش تعیین‌شده انجام شد. اطلاعات استخراج‌شده از مطالعات منتخب در یک ماتریس استاندارد ثبت و در مراحل مختلف بررسی و کنترل شد تا از ثبت صحیح اطلاعات و کاهش خطاهای استخراج اطمینان حاصل شود. همچنین، برای ایجاد ثبات در فرایند کدگذاری، تعاریف عملیاتی مشخصی برای مفاهیم اصلی پژوهش، از جمله عشق به مقصد، پیشایندها و پیامدها، تعیین شد و متغیرهای دارای مفهوم مشابه بر اساس شباهت مفهومی در مقوله‌های مشترک قرار گرفتند. قابلیت بازتولید پژوهش نیز از طریق مستندسازی مراحل جست‌وجو، معیارهای ورود و خروج مطالعات، فرایند غربالگری، اطلاعات استخراج‌شده، شیوه کدگذاری و نحوه طبقه‌بندی یافته‌ها تقویت شد. به این ترتیب، مسیر حرکت از مطالعات شناسایی‌شده تا استخراج کدها، شکل‌گیری مقوله‌های موضوعی و تدوین چارچوب مفهومی پیشنهادی قابل پیگیری است. این فرایند، ضمن افزایش شفافیت روش‌شناختی، امکان بررسی و تکرار مراحل مرور و تحلیل توسط سایر پژوهشگران و مقایسه یافته‌های مطالعات آینده را فراهم می‌کند.

4. یافته‌ها

یافته‌های این پژوهش بر اساس مرور نظام‌مند و تحلیل مطالعات منتخب درباره عشق به مقصد در حوزه گردشگری و مهمان‌نوازی استخراج و سازمان‌دهی شده‌اند. پس از شناسایی، غربالگری و ارزیابی مطالعات، اطلاعات مرتبط با مفهوم‌سازی عشق به مقصد، پیشایندها، پیامدها، روابط میان سازه‌ها و زمینه‌های کاربرد آن استخراج و با استفاده از کدگذاری و تحلیل محتوای موضوعی مورد بررسی قرار گرفت. مطالعات بررسی‌شده از دیدگاه‌های نظری و در زمینه‌های مختلف گردشگری و مهمان‌نوازی، نقش عواملی همچون تجربه، رضایت، تصویر، اصالت، دلبستگی، هویت‌یابی و اعتماد را در شکل‌گیری عشق به مقصد مورد توجه قرار داده‌اند و در مقابل، پیامدهایی نظیر وفاداری، قصد بازدید مجدد، تبلیغات شفاهی و سایر رفتارهای مطلوب گردشگران را گزارش کرده‌اند. تحلیل مطالعات نشان می‌دهد که روابط میان این متغیرها در پژوهش‌های مختلف یکسان نیست و عشق به مقصد در برخی مطالعات به‌عنوان پیامد عوامل ادراکی و تجربی و در برخی دیگر به‌عنوان سازه‌ای عاطفی مرتبط با شکل‌گیری پیامدهای نگرشی و رفتاری گردشگران مورد بررسی قرار گرفته است. ازاین‌رو، تحلیل یکپارچه این مطالعات می‌تواند به درک دقیق‌تر جایگاه عشق به مقصد در روابط میان گردشگر و مقصد کمک کند. بر این اساس، یافته‌ها و بحث پژوهش در چند محور اصلی ارائه می‌شوند. ابتدا، پیشایندهای عشق به مقصد شناسایی و بر اساس مقوله‌های موضوعی طبقه‌بندی می‌شوند؛ سپس پیامدهای عشق به مقصد و الگوهای نگرشی و رفتاری ناشی از آن بررسی می‌گردند. در ادامه، روابط میان پیشایندها، عشق به مقصد و پیامدهای آن تحلیل شده و پس از آن، با اتکا به یافته‌های مطالعات، استراتژی‌های خلق و تقویت عشق به مقصد تبیین می‌شوند. در نهایت، یافته‌ها با تأکید بر ویژگی‌های خاص گردشگری دریامحور مورد بحث قرار می‌گیرند تا زمینه لازم برای ارائه چارچوب مفهومی پیشنهادی پژوهش فراهم شود. این ساختار امکان می‌دهد یافته‌های پراکنده مطالعات پیشین از سطح گزارش توصیفی فراتر رفته و در قالب چارچوبی منسجم از عوامل شکل‌دهنده، عشق به مقصد و پیامدهای آن تفسیر شوند و در عین حال، زمینه‌های کمتر بررسی‌شده، به‌ویژه در حوزه گردشگری دریامحور، آشکار شوند.

پیشایندهای عشق به مقصد

با توجه به مبانی نظری و مرور نظام‌مند مطالعات تجربی انجام‌شده درباره عشق به مقصد، یافته‌ها نشان می‌دهد که شکل‌گیری این رابطه عاطفی تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل شناختی، تجربی، عاطفی، رابطه‌ای، اجتماعی و محیطی قرار دارد. در میان پیشایندهای شناسایی‌شده، تجربه مقصد، رضایت از مقصد و تصویر مقصد از جمله متغیرهایی هستند که در مطالعات مختلف بیش از سایر عوامل مورد توجه قرار گرفته‌اند. این عوامل از طریق شکل‌دهی به ادراکات، ارزیابی‌ها و تجربه‌های شناختی و عاطفی گردشگر می‌توانند زمینه شکل‌گیری و تقویت رابطه عاطفی وی با مقصد را فراهم کنند. بااین‌حال، مرور مطالعات نشان می‌دهد که پیشایندهای عشق به مقصد به این سه متغیر محدود نیستند و عواملی همچون اصالت مقصد، کیفیت ادراک‌شده، جذابیت مقصد، تجربه به‌یادماندنی، اعتماد، دلبستگی به مقصد، هویت‌یابی با مقصد، ارزش ادراک‌شده، تعامل با جامعه محلی و مسئولیت اجتماعی و زیست‌محیطی مقصد نیز در مطالعات مختلف مورد بررسی قرار گرفته‌اند. بنابراین، پیشایندهای عشق به مقصد را می‌توان مجموعه‌ای از عوامل دانست که از طریق ایجاد ارزیابی‌های مثبت، تجربه‌های مطلوب و پیوندهای شناختی و عاطفی، زمینه تبدیل تعامل گردشگر با مقصد به یک رابطه عمیق‌تر و پایدارتر را فراهم می‌کنند. پیشایندهای شناسایی‌شده پس از استخراج از مطالعات منتخب، کدگذاری و بر اساس شباهت مفهومی در قالب مقوله‌های موضوعی طبقه‌بندی شده‌اند. نتایج این فرایند در جدول 2 ارائه شده است.

جدول 2. پیشایندهای عشق به مقصد شناسایی‌شده در مطالعات پیشین

پیامدهای عشق به مقصد

مرور نظام‌مند مطالعات نشان می‌دهد که شکل‌گیری عشق به مقصد صرفاً به ایجاد یک نگرش عاطفی مثبت محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند به مجموعه‌ای از پیامدهای نگرشی، عاطفی و رفتاری برای گردشگران و مقاصد گردشگری منجر شود. در میان پیامدهای شناسایی‌شده، وفاداری به مقصد، قصد بازدید مجدد و تبلیغات شفاهی مثبت از جمله پرتکرارترین پیامدهای گزارش‌شده در مطالعات پیشین هستند. این یافته نشان می‌دهد که عشق به مقصد می‌تواند فراتر از رضایت کوتاه‌مدت، زمینه ایجاد رابطه‌ای پایدار میان گردشگر و مقصد را فراهم سازد. علاوه بر این، مطالعات بررسی‌شده پیامدهای دیگری همچون تبلیغات دهان‌به‌دهان الکترونیکی، تمایل به پرداخت قیمت بالاتر، حمایت از مقصد، مقاومت در برابر اطلاعات منفی، رفتارهای مشارکتی و مسئولانه و سایر نیات و رفتارهای مطلوب گردشگر را نیز مورد توجه قرار داده‌اند. از این منظر، عشق به مقصد می‌تواند به‌عنوان یک سازه رابطه‌ای مهم، ارزش اقتصادی، ارتباطی و اجتماعی قابل‌توجهی برای مقصد ایجاد کند و به تقویت روابط بلندمدت گردشگر–مقصد کمک نماید. پیامدهای شناسایی‌شده نیز پس از استخراج از مطالعات منتخب، کدگذاری و بر اساس شباهت مفهومی و نوع پیامد طبقه‌بندی شده‌اند. نتایج این فرایند در جدول 3 ارائه شده است.

جدول 3. پیامدهای عشق به مقصد شناسایی‌شده در مطالعات پیشین

این طبقه‌بندی امکان شناسایی الگوهای تکرارشونده و برجسته در ادبیات و مقایسه یافته‌های مطالعات مختلف را فراهم می‌کند. یافته‌های پژوهش‌های پیشین همچنین نشان می‌دهد که عشق به مقصد حاصل تعامل میان ادراکات، ارزیابی‌ها و تجربه‌های گردشگر از مقصد است و پس از شکل‌گیری می‌تواند به پیامدهای نگرشی و رفتاری مطلوب برای مقصد منجر شود. بااین‌حال، با توجه به ماهیت تجربه‌محور گردشگری دریامحور و تفاوت‌های آن با سایر اشکال گردشگری، تبیین عشق به مقصد در این بستر نیازمند توجه به ویژگی‌های خاص مقصدهای دریایی است. وجود جاذبه‌های طبیعی و حسی همچون دریا، ساحل و چشم‌اندازهای دریایی، کیفیت خدمات، تجربه‌های تفریحی و ورزشی، تعامل با جوامع محلی و ادراک اصالت مقصد می‌تواند زمینه شکل‌گیری پیوند عاطفی گردشگر با مقصد را فراهم سازد. در این زمینه، مطالعه نصرال و همکاران (2023) اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا در بستر گردشگری دریامحور نشان داد که عشق به برند مقصد می‌تواند در رابطه میان ادراک گردشگر از اصالت مقصد و وفاداری به مقصد نقش داشته باشد. بر این اساس، پیشایندها و پیامدهای استخراج‌شده از ادبیات، صرفاً به‌صورت فهرستی از متغیرها ارائه نشده‌اند، بلکه بر اساس شباهت مفهومی و نقش آنها در شکل‌گیری و پیامدهای عشق به مقصد طبقه‌بندی و تحلیل شده‌اند. این رویکرد زمینه را برای تبیین الگوهای روابط میان پیشایندها، عشق به مقصد و پیامدهای آن فراهم می‌کند. بر این اساس، چارچوب مفهومی پیشنهادی پژوهش حاضر با در نظر گرفتن عشق به مقصد دریامحور به‌عنوان سازه مرکزی، مجموعه‌ای از عوامل شناختی، تجربی، عاطفی، رابطه‌ای، اجتماعی و محیطی را به‌عنوان پیشایندها و مجموعه‌ای از پیامدهای نگرشی و رفتاری را به‌عنوان نتایج شکل‌گیری این رابطه عاطفی دربر می‌گیرد. بنابراین، شکل 2 چارچوب مفهومی پیشنهادی پژوهش را نشان می‌دهد که بر اساس تلفیق یافته‌های مطالعات پیشین، پیشایندها و پیامدهای استخراج‌شده از جداول 2 و 3 و با تأکید بر ویژگی‌های خاص گردشگری دریامحور تدوین شده است.

نمودار

استراتژی های خلق عشق به مقصد

یافته‌های مطالعات پیشین نشان می‌دهد که عشق به مقصد حاصل یک عامل منفرد نیست، بلکه در نتیجه مجموعه‌ای از تجربه‌ها، ادراکات، ارزیابی‌ها و تعاملات مثبت گردشگر با مقصد شکل می‌گیرد. از این منظر، مدیریت مقصد باید از رویکرد صرفاً جذب گردشگر فراتر رفته و بر ایجاد و تقویت روابط عاطفی بلندمدت میان گردشگر و مقصد تمرکز کند. ارتقای کیفیت تجربه گردشگر، ایجاد تجربه‌های به‌یادماندنی، تقویت تصویر مثبت مقصد، افزایش رضایت و فراهم‌کردن زمینه هویت‌یابی گردشگر با مقصد، از مهم‌ترین سازوکارهایی هستند که می‌توانند زمینه شکل‌گیری عشق به مقصد را فراهم کنند (Aro et al., 2018; Amaro et al., 2020; Shafiee et al., 2021; Fallahnezhad et al., 2022a; Fallahnezhad et al., 2023).

-خلق تجربه‌های متمایز و به‌یادماندنی

نخستین و اساسی‌ترین راهبرد، خلق تجربه‌های مثبت، متمایز و به‌یادماندنی برای گردشگر است. از آنجا که عشق به مقصد در بستر تعامل مستقیم گردشگر با مقصد شکل می‌گیرد، کیفیت تجربه می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری ارزیابی‌های مثبت، خاطرات ماندگار و پیوندهای عاطفی عمیق شود (Aro et al., 2018; Amaro et al., 2020). در گردشگری دریامحور، ظرفیت تجربه‌آفرینی مقصد بسیار گسترده است؛ زیرا دریا، ساحل، چشم‌اندازهای طبیعی، فعالیت‌های تفریحی و ورزشی، غذاهای دریایی، فرهنگ جوامع ساحلی و تعامل با مردم محلی، مجموعه‌ای از محرک‌های حسی، هیجانی و اجتماعی را در اختیار مقصد قرار می‌دهد. بنابراین، طراحی تجربه‌هایی که گردشگر را از نظر حسی، عاطفی و شناختی درگیر کنند، می‌تواند به ایجاد خاطرات ماندگار و در نهایت تقویت عشق به مقصد منجر شود.

-ارتقای کیفیت خدمات و رضایت گردشگر

راهبرد دوم، ارائه خدمات باکیفیت و افزایش رضایت گردشگر است. رضایت اگرچه با عشق به مقصد یکسان نیست، اما می‌تواند زمینه ارزیابی مثبت گردشگر از مقصد و شکل‌گیری رابطه عاطفی عمیق‌تر را فراهم کند. کیفیت خدمات اقامتی، حمل‌ونقل، تفریحات دریایی، رستوران‌ها، امنیت، پاکیزگی سواحل و پاسخگویی کارکنان و مدیران، از جمله عواملی هستند که تجربه کلی گردشگر را تحت تأثیر قرار می‌دهند. شواهد پژوهشی نیز نشان می‌دهد که رضایت و تجربه مقصد از جمله پیشایندهای پرتکرار عشق به مقصد در ادبیات موجود هستند (Aro et al., 2018; Fallahnezhad et al., 2022a; Fallahnezhad et al., 2022b; Fallahnezhad et al., 2023). بنابراین، مقصدهای دریامحور باید میان وعده برند مقصد و تجربه واقعی گردشگر هماهنگی ایجاد کنند؛ زیرا شکاف میان این دو می‌تواند به تضعیف اعتماد و شکل‌گیری احساسات منفی منجر شود.

-تقویت تصویر، هویت و شخصیت مقصد

تصویر و هویت مقصد از دیگر عناصر مهم در خلق عشق به مقصد هستند. مقصدی که از هویتی متمایز، اصیل و معنادار برخوردار باشد، آسان‌تر می‌تواند خود را از رقبا متمایز کرده و ارتباطی عمیق‌تر با گردشگران برقرار کند. مطالعات نشان داده‌اند که تصویر مقصد می‌تواند در شکل‌گیری عشق به مقصد نقش داشته باشد و جذابیت و ویژگی‌های مقصد نیز از طریق هویت‌یابی گردشگر با مقصد، رابطه عاطفی وی را تقویت کنند (Aro et al., 2018; Shafiee et al., 2018; Shafiee et al., 2021). از این منظر، برندسازی مقصد نباید صرفاً به طراحی یک نام، شعار یا تصویر تبلیغاتی محدود شود؛ بلکه باید به ایجاد معنای متمایز و هویت عاطفی مقصد منجر شود. در مقصدهای دریامحور، حفظ ویژگی‌های طبیعی، فرهنگی و اجتماعی منحصربه‌فرد مناطق ساحلی می‌تواند بخش مهمی از این هویت را تشکیل دهد.

-ایجاد اصالت، اعتماد و دلبستگی

اصالت مقصد، اعتماد گردشگر و دلبستگی به مقصد می‌توانند رابطه گردشگر و مقصد را از یک تعامل موقتی به یک رابطه عاطفی عمیق‌تر و پایدارتر تبدیل کنند (Han et al., 2019a; Rodrigues et al., 2020; Song et al., 2020; Namamian & Rahmati, 2022; Lee et al., 2022). گردشگر زمانی احتمال بیشتری دارد که با مقصد رابطه‌ای پایدار برقرار کند که آن را اصیل، معتبر، قابل اعتماد و برخوردار از ویژگی‌های منحصربه‌فرد ادراک کند؛ چنین ادراکاتی می‌توانند زمینه تقویت دلبستگی و در نهایت شکل‌گیری عشق به مقصد را فراهم سازند (Manthiou et al., 2018; Mody & Hanks, 2020; Kim & Hwang, 2023; Zhang & Xu, 2024). در این شرایط، مقصد می‌تواند به بخشی از هویت، خاطرات و تجربه‌های معنادار فرد تبدیل شود و پیوند عاطفی وی با مقصد را افزایش دهد (Tsai, 2011; Han et al., 2019a; Zhang & Xu, 2024). بنابراین، حفظ فرهنگ بومی، سبک زندگی جوامع ساحلی، میراث محلی و ویژگی‌های طبیعی مقصد، نه‌تنها از منظر حفاظت از منابع اهمیت دارد، بلکه می‌تواند به تقویت اصالت ادراک‌شده، اعتماد و دلبستگی گردشگر و در نتیجه توسعه رابطه عاطفی وی با مقصد نیز کمک کند (Rodrigues et al., 2020; Song et al., 2020; Omidvar et al., 2025; Islam et al., 2026).

-تقویت هویت‌یابی و احساس تعلق گردشگر

یکی دیگر از سازوکارهای مهم در شکل‌گیری عشق به مقصد، ایجاد احساس تعلق و هویت‌یابی گردشگر با مقصد است. هنگامی که گردشگر ویژگی‌ها، ارزش‌ها و تصویر مقصد را با ارزش‌ها، شخصیت و تصویر مطلوب از خود سازگار می‌یابد، احتمال شکل‌گیری رابطه‌ای عاطفی و پایدار فراتر از رضایت افزایش می‌یابد (Tsai, 2011; Shafiee et al., 2018; Shafiee et al., 2021). در این راستا، شفیعی و همکاران (۲۰۱۸) نشان داده‌اند که جذابیت مقصد و تجربه‌های به‌یادماندنی گردشگر می‌توانند هویت‌یابی گردشگر با مقصد را تقویت کرده و از این مسیر به شکل‌گیری عشق به مقصد کمک کنند. همچنین، یافته‌های شفیعی و همکاران (۲۰۲۱) بر اهمیت هویت‌یابی و ادراکات مثبت گردشگر در تقویت پیوند عاطفی با مقصد تأکید دارد. افزون بر این، هویت‌یابی با مقصد یا برند می‌تواند از طریق ایجاد احساس تعلق و همخوانی میان هویت فرد و هویت مقصد، رابطه گردشگر با مقصد را عمیق‌تر و پایدارتر سازد (Tsai, 2011; Namamian & Rahmati, 2022). از این رو، مدیران مقصد باید به جای ارائه تجربه‌ای یکسان برای همه گردشگران، به دنبال ایجاد نقاط تماس، تجربه‌های معنادار و عناصر هویتی متمایز باشند که گردشگر بتواند در آنها ارزش‌ها، شخصیت و هویت خود را بازشناسی کند. این رویکرد، به‌ویژه در مقاصد گردشگری دریامحور، می‌تواند از طریق برجسته‌سازی فرهنگ بومی، سبک زندگی جوامع ساحلی، میراث دریایی، چشم‌اندازهای طبیعی و سایر ویژگی‌های منحصربه‌فرد مقصد، احساس تعلق و هویت‌یابی گردشگران را تقویت کند. در نتیجه، تقویت هویت‌یابی می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری پیوند عاطفی عمیق‌تر، افزایش دلبستگی و در نهایت توسعه عشق پایدار گردشگر به مقصد شود.

-توسعه تعامل و مشارکت گردشگران و جامعه محلی

عشق به مقصد در خلأ شکل نمی‌گیرد و تعاملات اجتماعی و مشارکت گردشگر می‌توانند در تعمیق رابطه عاطفی وی با مقصد نقش مهمی داشته باشند. تعامل با جامعه محلی، مشارکت در فعالیت‌های فرهنگی، تجربه سبک زندگی بومی و حضور فعال گردشگر در فعالیت‌های مقصد می‌تواند از طریق افزایش تجربه‌های معنادار، احساس تعلق و هویت‌یابی، پیوند عاطفی گردشگر با مقصد را تقویت کند (Tsai, 2011; Aro et al., 2018; Han et al., 2019a). همچنین، تجربه‌های مثبت و مشارکت فعال گردشگر در مقصد می‌تواند زمینه شکل‌گیری روابط عمیق‌تر میان گردشگر و مقصد و تقویت عشق به مقصد را فراهم سازد (Abrar, 2019; Namamian & Rahmati, 2022; Sukaatmadja et al., 2023). این مسئله در گردشگری دریامحور اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا بخش مهمی از تجربه گردشگر در این نوع گردشگری از طریق تعامل هم‌زمان با محیط طبیعی، فرهنگ محلی و جوامع ساحلی شکل می‌گیرد. ازاین‌رو، فراهم کردن فرصت برای مشارکت گردشگران در فعالیت‌های فرهنگی، اجتماعی و محیط‌زیستی می‌تواند مقصد را از یک فضای صرفاً مصرفی به محیطی برای تجربه، مشارکت و ایجاد ارتباط تبدیل کند. همچنین، مشارکت گردشگران در فعالیت‌های مرتبط با حفاظت از سواحل، اکوسیستم‌های دریایی و محیط‌زیست می‌تواند احساس مسئولیت و تعلق آنان نسبت به مقصد را افزایش داده و رابطه گردشگر با مقصد را از یک رابطه صرفاً مصرفی به رابطه‌ای مشارکتی، عاطفی و مسئولانه ارتقا دهد. در چنین شرایطی، تعامل میان گردشگران و جامعه محلی نه‌تنها به غنی‌تر شدن تجربه گردشگر کمک می‌کند، بلکه می‌تواند زمینه تقویت دلبستگی، عشق به مقصد و رفتارهای حمایتی نسبت به مقصد را نیز فراهم سازد.

-استفاده از رسانه‌های اجتماعی و ارتباطات تعاملی

رسانه‌های اجتماعی و ارتباطات تعاملی می‌توانند در شکل‌گیری و تقویت عشق به مقصد نقش مؤثری ایفا کنند؛ زیرا امکان برقراری ارتباط مستمر میان مقصد و گردشگران را در مراحل پیش از سفر، حین سفر و پس از سفر فراهم می‌سازند. انتشار محتوای تجربه‌محور، روایت داستان‌های واقعی گردشگران، معرفی فرهنگ و جامعه محلی و ایجاد فرصت برای مشارکت و تولید محتوای کاربرمحور می‌تواند ادراکات مثبت، درگیری عاطفی و ارتباط گردشگران با مقصد را تقویت کند (Trivedi & Sama, 2020; Izquierdo Yusta et al., 2022). همچنین، تعاملات دیجیتال و تجربه‌های مثبت شکل‌گرفته در محیط‌های اجتماعی آنلاین می‌توانند زمینه تداوم رابطه گردشگر با مقصد و تقویت پیوندهای عاطفی را فراهم سازند (Sadeque et al., 2021; Wang & Omar, 2023). 

از این منظر، تبلیغات شفاهی الکترونیکی و ارتباطات تعاملی دیجیتال صرفاً ابزارهایی برای اطلاع‌رسانی و تبلیغ مقصد نیستند، بلکه می‌توانند به سازوکاری برای تداوم و توسعه رابطه گردشگر–مقصد تبدیل شوند. گردشگرانی که تجربه مثبت و ارتباط عاطفی قوی‌تری با مقصد دارند، احتمال بیشتری دارد تجربه‌های خود را در شبکه‌های اجتماعی با دیگران به اشتراک بگذارند، مقصد را توصیه کنند و در شکل‌دهی به تصویر مثبت آن مشارکت داشته باشند (Aro et al., 2018; Fallahnezhad et al., 2022b; Nasrul et al., 2023). بنابراین، مدیران مقاصد گردشگری دریامحور می‌توانند با طراحی ارتباطات دیجیتال تعاملی، برجسته‌سازی تجربه‌های واقعی گردشگران، معرفی فرهنگ و سبک زندگی جوامع ساحلی و تشویق به تولید محتوای کاربرمحور، رابطه عاطفی گردشگران با مقصد را پیش و پس از سفر حفظ و تقویت کنند و از ظرفیت عشق به مقصد برای توسعه تبلیغات شفاهی الکترونیکی مثبت و جذب گردشگران جدید بهره گیرند.

-مسئولیت اجتماعی، حفاظت محیط‌زیست و پایداری مقصد

در مقصدهای گردشگری دریامحور، مسئولیت اجتماعی و زیست‌محیطی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا دریا، سواحل و اکوسیستم‌های دریایی، علاوه بر برخورداری از ظرفیت بالای گردشگری، منابعی شکننده و آسیب‌پذیر هستند. ازاین‌رو، حفاظت از اکوسیستم‌های دریایی، مدیریت پسماند، کنترل آلودگی، حفاظت از زیست‌بوم‌های ساحلی و مشارکت جامعه محلی در حفاظت از منابع طبیعی می‌تواند به یکی از مؤلفه‌های مهم هویت و تصویر مقصد تبدیل شود (Aro et al., 2018; Andriotis et al., 2020; Aro et al., 2023). در این راستا، مسئولیت اجتماعی مقصد می‌تواند از طریق تقویت ادراک گردشگران از اصالت، مسئولیت‌پذیری و ارزش‌های مقصد، زمینه شکل‌گیری نگرش‌ها و پیوندهای عاطفی مثبت را فراهم کند. مقصدی که گردشگر آن را مسئول، پایدار و متعهد به حفاظت از محیط طبیعی و جامعه محلی ادراک کند، ظرفیت بیشتری برای ایجاد احساس احترام، تعلق و ارتباط عاطفی بلندمدت خواهد داشت. این امر به‌ویژه زمانی اهمیت می‌یابد که اقدامات زیست‌محیطی و اجتماعی مقصد برای گردشگر ملموس بوده و وی بتواند در آنها مشارکت کند. مشارکت گردشگران و جامعه محلی در حفاظت از سواحل، کاهش آلودگی، صیانت از تنوع زیستی و حمایت از فعالیت‌های بومی می‌تواند رابطه گردشگر با مقصد را از یک رابطه صرفاً مصرفی به رابطه‌ای مشارکتی، مسئولانه و عاطفی ارتقا دهد. یافته‌های مطالعات پیشین نیز بر ارتباط مسئولیت اجتماعی، ویژگی‌های مثبت مقصد و عشق به مقصد تأکید کرده‌اند (Fallahnezhad et al., 2022b; Fallahnezhad et al., 2022c; Aro et al., 2023). بنابراین، در چارچوب گردشگری دریامحور، پایداری محیط‌زیستی نباید صرفاً به‌عنوان یک الزام مدیریتی یا حفاظتی تلقی شود، بلکه می‌تواند به‌عنوان بخشی از راهبرد خلق عشق به مقصد مورد استفاده قرار گیرد. هنگامی که گردشگران مشاهده کنند مقصد در حفظ منابع طبیعی، حمایت از جامعه محلی و توسعه مسئولانه فعالیت‌های گردشگری متعهد است، احتمال شکل‌گیری احساس تعلق و پیوند عاطفی آنان با مقصد افزایش می‌یابد و این پیوند می‌تواند در قالب رفتارهای حمایتی، وفاداری، توصیه مقصد به دیگران و مشارکت در حفاظت از آن تداوم پیدا کند.

-حکمرانی مشارکتی و هماهنگی ذی‌نفعان

خلق و تقویت عشق به مقصد صرفاً وظیفه واحدهای بازاریابی نیست، بلکه به حکمرانی هماهنگ و مشارکتی مقصد و تعامل مؤثر میان ذی‌نفعان مختلف نیاز دارد. مشارکت دولت، کسب‌وکارهای گردشگری، جامعه محلی، گردشگران و سازمان‌های مدنی می‌تواند به هماهنگی اقدامات، تقویت ظرفیت تصمیم‌گیری مشترک، افزایش اعتماد میان ذی‌نفعان و دستیابی به اهداف توسعه پایدار مقصد کمک کند (Asio et al., 2025; Jánová et al., 2025; OECD, 2025). با این حال، شکل و میزان مشارکت ذی‌نفعان باید متناسب با ویژگی‌های هر مقصد و شرایط نهادی، اجتماعی و اقتصادی آن طراحی شود؛ زیرا همکاری جمعی در همه زمینه‌ها و برای همه ذی‌نفعان الزاماً به یک شکل تحقق نمی‌یابد (Thompson, 2026). این مسئله در گردشگری دریامحور اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا توسعه این نوع گردشگری به‌طور هم‌زمان با مسائل اقتصادی، اجتماعی، محیط‌زیستی و نهادی در ارتباط است و حفاظت از منابع دریایی و ساحلی مستلزم تعامل و هماهنگی میان طیف متنوعی از ذی‌نفعان است (Asdar & Abdullah, 2024; Kim et al., 2024; Msayleb et al., 2025; Asio et al., 2025). در چنین شرایطی، همکاری میان نهادهای دولتی و ساحلی–دریایی، کسب‌وکارهای گردشگری، جوامع محلی، گردشگران و سازمان‌های محیط‌زیستی می‌تواند به مدیریت تعارضات، حفاظت از منابع طبیعی، ارتقای کیفیت تجربه گردشگر و تقویت هویت مقصد کمک کند.

از منظر عشق به مقصد، حکمرانی مشارکتی را می‌توان به‌عنوان یک زمینه تسهیل‌کننده برای ایجاد شرایط مطلوب شکل‌گیری و تداوم رابطه عاطفی گردشگر با مقصد در نظر گرفت. هنگامی که ذی‌نفعان مقصد در ارائه خدمات، حفاظت از محیط‌زیست، حفظ فرهنگ محلی و ایجاد تجربه‌ای منسجم و مسئولانه هماهنگ عمل می‌کنند، زمینه برای شکل‌گیری اعتماد، احساس تعلق و ادراک مثبت گردشگر از مقصد فراهم می‌شود. این عوامل می‌توانند در تقویت رابطه عاطفی گردشگر با مقصد و تداوم آن در بلندمدت نقش داشته باشند. از این رو، حکمرانی مقصد نباید صرفاً به‌عنوان یک سازوکار اداری و نهادی، بلکه به‌عنوان بستری برای مدیریت روابط میان ذی‌نفعان و حمایت از شکل‌گیری روابط پایدار و عاطفی میان گردشگر و مقصد مورد توجه قرار گیرد. این رویکرد با تحولات جدید در ادبیات حکمرانی گردشگری، که بر مشارکت ذی‌نفعان، حکمرانی فراگیر، هماهنگی نهادی و توسعه پایدار تأکید دارند، همسو است (Jánová et al., 2025; Saarinen & Hall, 2025; Kefale et al., 2026).

-مدیریت شکست خدماتی و جلوگیری از شکل‌گیری احساسات منفی

در نهایت، مدیریت تجربه‌های منفی و جلوگیری از شکل‌گیری احساسات منفی نسبت به مقصد باید بخشی از راهبرد خلق و حفظ عشق به مقصد باشد. مقصد نمی‌تواند صرفاً بر ایجاد تجربه‌های مثبت تمرکز کند و نسبت به شکست‌های خدماتی و نارضایتی گردشگران بی‌تفاوت باشد. شکست در مواجهه‌های خدماتی می‌تواند احساسات منفی گردشگران نسبت به مقصد را تشدید کرده و به پیامدهای رفتاری نامطلوب منجر شود؛ ازاین‌رو، مدیریت تجربه‌های منفی بخش مهمی از مدیریت رابطه گردشگر–مقصد محسوب می‌شود (Xu et al., 2021). در مقاصد گردشگری، عواملی مانند کیفیت نامناسب خدمات، رفتار نامناسب ارائه‌دهندگان خدمات، تغییرات نامطلوب در برنامه سفر یا مشکلات مرتبط با ارائه خدمات می‌توانند احتمال شکل‌گیری تبلیغات دهان‌به‌دهان منفی را افزایش دهند. در مقابل، بازیابی مناسب خدمات از طریق اقداماتی مانند عذرخواهی، بازپرداخت یا جبران مناسب می‌تواند در کاهش پیامدهای منفی شکست خدماتی مؤثر باشد؛ البته ترجیحات گردشگران نسبت به شیوه‌های جبران می‌تواند در فرهنگ‌ها و گروه‌های مختلف متفاوت باشد (Wei et al., 2024). این مسئله در عصر رسانه‌های اجتماعی اهمیت بیشتری یافته است؛ زیرا تجربه‌های منفی گردشگران می‌توانند به‌سرعت در بسترهای دیجیتال منتشر شده و بر ادراک سایر گردشگران و شهرت مقصد اثر بگذارند. شواهد جدید نشان می‌دهد که تجربه‌های منفی مرتبط با شکست خدماتی در رسانه‌های اجتماعی می‌توانند احساساتی مانند خشم و احساس خیانت را افزایش داده و به رفتارهایی همچون قصد تحریم، تمایل به انتقام و سایر واکنش‌های منفی منجر شوند. در عین حال، کیفیت قوی‌تر رابطه گردشگر–مقصد می‌تواند شدت برخی از این پیامدهای منفی را کاهش دهد (Schweiggart et al., 2025). در مقصدهای گردشگری دریامحور، این موضوع اهمیت مضاعفی دارد؛ زیرا تجربه گردشگر علاوه بر کیفیت خدمات، به وضعیت محیط ساحلی و دریایی، پاکیزگی سواحل، مدیریت ازدحام، حفاظت از منابع طبیعی و کیفیت تعامل با جامعه محلی وابسته است. بنابراین، پاسخگویی سریع به شکایات، جبران مناسب شکست‌های خدماتی، بازسازی اعتماد، ارتباط شفاف با گردشگران و اصلاح منشأ نارضایتی باید در کنار راهبردهای ایجاد تجربه مثبت مورد توجه قرار گیرد. چنین رویکردی می‌تواند از تبدیل یک تجربه منفی به نگرش پایدار منفی نسبت به مقصد جلوگیری کرده و احتمال رفتارهایی مانند اجتناب از مقصد و تبلیغات دهان‌به‌دهان منفی را کاهش دهد (Xu et al., 2021; Wei et al., 2024). از این منظر، خلق عشق به مقصد صرفاً به معنای ایجاد احساسات مثبت نیست؛ بلکه مستلزم توانایی مقصد در حفظ، ترمیم و بازسازی رابطه عاطفی با گردشگر پس از تجربه‌های منفی نیز هست. بنابراین، مدیریت شکست خدماتی و بازیابی رابطه گردشگر–مقصد را می‌توان یکی از سازوکارهای مکمل در راهبرد خلق و حفظ عشق به مقصد، به‌ویژه در مقاصد گردشگری دریامحور، در نظر گرفت.

در مجموع، می‌توان گفت خلق عشق به مقصد دریامحور یک فرایند چندبعدی و تدریجی است که از خلق تجربه‌های ارزشمند آغاز می‌شود، با رضایت و ارزیابی مثبت مقصد تقویت می‌گردد، از طریق تصویر، اصالت، هویت‌یابی، اعتماد و دلبستگی به رابطه‌ای عمیق‌تر تبدیل می‌شود و در نهایت از طریق تعامل، مشارکت، ارتباطات دیجیتال، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و حکمرانی مطلوب تداوم می‌یابد. بنابراین، عشق به مقصد را نمی‌توان صرفاً نتیجه تبلیغات یا رضایت گردشگر دانست؛ بلکه باید آن را حاصل مدیریت یکپارچه تجربه، هویت، رابطه، مشارکت و پایداری مقصد تلقی کرد. در زمینه گردشگری دریامحور، این نتیجه اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا ویژگی‌های طبیعی و فرهنگی دریا و ساحل امکان ایجاد تجربه‌های حسی و عاطفی منحصربه‌فردی را فراهم می‌کنند. در نتیجه، عشق به مقصد دریامحور زمانی پایدار خواهد بود که مقصد بتواند هم‌زمان برای گردشگر «تجربه‌ای ارزشمند»، «هویتی معنادار»، «رابطه‌ای عاطفی» و «احساس تعلق و مشارکت» ایجاد کند و این رابطه را در بستر حفاظت از محیط دریایی و حکمرانی مطلوب حفظ و تقویت نماید.

5. بحث و نتیجه‌گیری

مطالعه حاضر از جمله نخستین تلاش‌ها برای ارائه یک مرور نظام‌مند از سازه عشق به مقصد در حوزه گردشگری و مهمان‌نوازی با تأکید بر مقاصد و کسب‌وکارهای گردشگری دریامحور است. مرور مطالعات نشان داد که عشق به مقصد مفهومی چندبعدی و میان‌رشته‌ای است که از ادراکات، تجربه‌ها، احساسات و پیوندهای هویتی گردشگران شکل می‌گیرد. در میان پیشایندهای شناسایی‌شده، عواملی همچون رضایت، تجربه، تصویر، اصالت، اعتماد، هویت‌یابی و دلبستگی به مقصد اهمیت دارند و در مقابل، وفاداری، قصد بازدید مجدد، تبلیغات دهان‌به‌دهان مثبت، تبلیغات الکترونیکی دهان‌به‌دهان و تمایل به پرداخت قیمت بیشتر از مهم‌ترین پیامدهای گزارش‌شده هستند. ازاین‌رو، عشق به مقصد را می‌توان فراتر از یک احساس فردی و به‌عنوان یک دارایی رابطه‌ای برای مقصد در نظر گرفت که ظرفیت تبدیل احساسات مثبت گردشگران به رفتارهای ارزش‌آفرین را دارد. از منظر مدیریتی، خلق عشق به مقصد صرفاً به تبلیغات و جذب گردشگر محدود نمی‌شود، بلکه مستلزم مدیریت جامع تجربه گردشگر، ارتقای کیفیت خدمات، طراحی تجربه‌های متمایز و معنادار، تقویت اصالت و تصویر مقصد، ایجاد اعتماد و دلبستگی، توجه به هویت و احساس تعلق و توسعه ارتباطات تعاملی است. این موضوع در گردشگری دریامحور اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا دریا، سواحل، چشم‌اندازهای طبیعی، اکوسیستم‌های دریایی، میراث فرهنگی و سبک زندگی جوامع ساحلی می‌توانند زمینه‌ساز تجربه‌های متمایز و شکل‌گیری پیوندهای عاطفی عمیق‌تر با مقصد باشند. یافته‌ها همچنین نشان می‌دهد که عشق به مقصد می‌تواند در چارچوب حکمرانی مطلوب گردشگری دریامحور مورد توجه قرار گیرد. تعامل و هماهنگی میان دولت و نهادهای ساحلی–دریایی، کسب‌وکارهای گردشگری، جوامع محلی، گردشگران و سازمان‌های محیط‌زیستی، همراه با سیاست‌گذاری مشارکتی، حفاظت از منابع دریایی و توجه به تجربه گردشگران، می‌تواند زمینه شکل‌گیری و تقویت روابط عاطفی مثبت با مقصد را فراهم کند. از این منظر، عشق به مقصد می‌تواند در کنار کارکرد بازاریابی، به‌عنوان سازوکاری نرم برای تقویت رابطه گردشگر با مقصد و حمایت از توسعه پایدار مورد توجه قرار گیرد. از منظر نظری، این پژوهش با تجمیع و طبقه‌بندی پیشایندها و پیامدهای شناسایی‌شده، تصویری یکپارچه از ادبیات عشق به مقصد ارائه کرده است. بااین‌حال، ناهمگونی در تعریف و مفهوم‌سازی، تفاوت زمینه‌های مورد مطالعه، پراکندگی رویکردهای روش‌شناختی و محدود بودن مطالعات در برخی زمینه‌ها، به‌ویژه گردشگری دریامحور، نشان می‌دهد که این حوزه همچنان به پژوهش‌های منسجم‌تر و زمینه‌محور نیاز دارد. پژوهش‌های آینده می‌توانند با بهره‌گیری از روش‌های کیفی و آمیخته، درک عمیق‌تری از تجربه‌ها، معانی عاطفی و فرایند شکل‌گیری عشق به مقصد به دست آورند. همچنین، بررسی تجربی متغیرهای میانجی و تعدیل‌گر می‌تواند چگونگی و شرایط شکل‌گیری و تقویت این رابطه عاطفی را روشن‌تر سازد. استفاده از مطالعات طولی برای بررسی تحول عشق به مقصد در مراحل مختلف سفر و مطالعات تطبیقی میان انواع مقاصد نیز می‌تواند به شناخت تفاوت‌های زمینه‌ای و افزایش تعمیم‌پذیری یافته‌ها کمک کند. آزمون چارچوب مفهومی پیشنهادی در مقاصد مختلف گردشگری دریامحور نیز از دیگر مسیرهای مهم پژوهشی است. این پژوهش، با وجود استفاده از فرایند نظام‌مند شناسایی، غربالگری و ارزیابی مطالعات، با محدودیت‌هایی از جمله محدود بودن جست‌وجو به منابع انگلیسی و فارسی و معیارهای از پیش تعیین‌شده برای انتخاب مطالعات، احتمال عدم شناسایی برخی مطالعات مرتبط، ناهمگونی مطالعات از نظر تعاریف و روش‌ها و اتکا به شواهد موجود در مطالعات پیشین مواجه است. همچنین، با توجه به توسعه مستمر ادبیات عشق به مقصد، یافته‌های این مرور در آینده ممکن است با انتشار مطالعات جدید نیازمند بازنگری و به‌روزرسانی باشد. در مجموع، نتایج نشان می‌دهد که عشق به مقصد را می‌توان مفهومی راهبردی در بازاریابی رابطه‌مند، مدیریت تجربه گردشگر و حکمرانی مقصد دانست. در مقاصد گردشگری دریامحور، بهره‌گیری هدفمند از این مفهوم، در صورت همراهی با حفاظت از منابع دریایی، حفظ اصالت و هویت محلی، مشارکت جامعه ساحلی و حکمرانی پایدار، می‌تواند به شکل‌گیری روابط بلندمدت میان گردشگران و مقصد و در نهایت به ارتقای رقابت‌پذیری و توسعه پایدار اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی این مقاصد کمک کند.

حامی مالی

بنا به اظهار نویسنده مسئول، این مقاله حامی مالی نداشته است.

سهم نویسندگان در پژوهش

سهم تمام نویسندگان در نگارش مقاله برابر بوده است.

تضاد منافع

نویسندگان اعلام می­دارند که هیچ تضاد منافعی در رابطه با  نویسندگی و یا انتشار این مقاله ندارند.

تقدیر و تشکر

نویسندگان از همه­ی افراد، به دلیل مشاوره و راهنمایی علمی و مشارکت­شان در این مقاله تشکر و قدردانی می­نمایند.

نویسندگان از همه‌ی افراد، به دلیل مشاوره و راهنمایی علمی و مشارکت‌شان در این مقاله تشکر و قدردانی می‌نمایند

*  نویسنده مسئول: عباس فلاح‌نژاد

[1]. Systematic Literature Review (SLR)

[2]. Protocol

2.Lovemarks

3.Place brand love

[5].Thematic content analysis

[6].Destination Experience

[7].Destination Satisfaction

[8].Destination Image

[9].Destination–Tourist Identification

[10].Destination Trust

[11].Destination Authenticity

[12].Destination Social Responsibility

[13].Destination Attachment

[14].Destination Loyalty

[15].Revisit Intention

[16]. Positive Word-of-Mouth (+WOM)

[17]. Willingness to Pay a Price Premium (WTPP)

[18].Electronic Word-of-Mouth (eWOM)

[1]  استادیارگروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت و حسابداری، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران abasfalahnezhad@iau.ir

[2]  دانشیار، گروه برنامه ریزی شهری، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران dr.roozbahani@iau.ac.ir